Với đặc thù phải phụ thuộc insulin suốt đời, người bệnh tiểu đường tuýp 1 cần theo dõi đường huyết thường xuyên để điều chỉnh liều insulin, chế độ ăn uống và sinh hoạt phù hợp. Trong bài viết dưới đây, Hellotype1 sẽ hướng dẫn cho bạn cách đo đường huyết chính xác và hiệu quả để người bệnh có thể chủ động theo dõi và quản lý bệnh lâu dài, an toàn. Hãy cùng tìm hiểu nhé!

Vì sao người bệnh tiểu đường tuýp 1 cần phải đo đường huyết thường xuyên?

Trong quản lý bệnh tiểu đường nói chung, đo đường huyết được hiểu là quá trình kiểm tra nồng độ glucose (đường) hiện diện trong máu tại một thời điểm nhất định. Đây là chỉ số sống còn giúp đánh giá hiệu quả điều trị và khả năng chuyển hóa năng lượng của cơ thể.

Đối với người bệnh tiểu đường tuýp 1, theo dõi đường huyết thường xuyên không chỉ là thói quen mà còn là yêu cầu bắt buộc vì những lý do sau:

• Đặc điểm bệnh lý đặc thù: Khác với tiểu đường tuýp 2, tuyến tụy của người bệnh tiểu đường tuýp 1 gần như không còn khả năng tự tiết insulin. Tình trạng này khiến nồng độ đường trong máu trở nên cực kỳ nhạy cảm và dễ biến động nhanh chóng trước bất kỳ tác động nào từ thực phẩm, vận động hay tâm lý.

• Kiểm soát nguy cơ cấp tính: Do đường huyết có thể tăng vọt hoặc giảm sâu (hạ đường huyết) trong thời gian ngắn, đo đường huyết thường xuyên giúp người bệnh điều chỉnh liều lượng insulin tiêm vào cơ thể một cách chính xác, tránh biến chứng nguy hiểm như  hôn mê hoặc nhiễm toan ceton.

Để đảm bảo an toàn, các chuyên gia nội tiết thường khuyến cáo người bệnh tiểu đường tuýp 1 nên thực hiện đo đường huyết từ 4 - 10 lần/ngày. Các thời điểm quan trọng nên đo đường huyết bao gồm:

• Trước các bữa ăn chính và bữa ăn nhẹ, đôi khi sau các bữa ăn chính.

• Trước và sau khi tập thể dục.

• Trước khi đi ngủ.

• Sau khi điều trị hạ đường huyết.

• Tăng tần suất đo nếu người bệnh bị ốm hoặc thay đổi thói quen sinh hoạt hàng ngày.

• Ngay khi cơ thể có các dấu hiệu bất thường.

• Sau khi dùng thuốc mới.

Các cách đo tiểu đường phổ biến hiện nay

Hiện nay, có 3 cách theo dõi đường huyết phổ biến, gồm:

Đo tiểu đường tại bệnh viện bằng xét nghiệm HbA1c

Người bệnh tiểu đường tuýp 1 nên thực hiện xét nghiệm HbA1c 3 - 6 tháng/lần (Nguồn: Internet)

Xét nghiệm HbA1c tại cơ sở y tế được xem là "tiêu chuẩn vàng" để đánh giá hiệu quả điều trị tiểu đường trong thời gian dài. HbA1c phản ánh nồng độ đường huyết trung bình của cơ thể trong suốt 2 - 3 tháng vừa qua. Đây là chỉ số quan trọng nhất để tiên lượng nguy cơ biến chứng của người bệnh.

Bên cạnh HbA1c, bác sĩ thường chỉ định đo đường huyết lúc đói (sau ít nhất 8 tiếng không ăn) và đường huyết 2 giờ sau ăn để đánh giá khả năng xử lý glucose của cơ thể ở thời điểm hiện tại.

Thông thường, người bệnh tiểu đường tuýp 1 nên đến bệnh viện thực hiện xét nghiệm HbA1c 3 - 6 tháng/lần. Tuy nhiên, nếu đang trong quá trình thay đổi phác đồ điều trị, tần suất xét nghiệm có thể thường xuyên hơn theo chỉ định của bác sĩ.

Đo tiểu đường bằng máy đo đường huyết tại nhà (SGBM)

Máy đo đường huyết kiểm tra nồng độ đường trong máu tại thời điểm đo. Thông thường, máu được lấy từ đầu ngón tay, sau đó nhỏ lên que thử dùng một lần. Với một số loại máy đo đường huyết liên tục (CGM), người dùng vẫn có thể cần máy đo đường huyết để hiệu chuẩn thiết bị CGM hàng ngày.

Một số máy đo có thể lấy máu từ các bộ phận khác trên cơ thể như cẳng tay hoặc lòng bàn tay. Tuy nhiên, các kết quả này có thể không chính xác bằng mẫu máu lấy từ đầu ngón tay, đặc biệt là sau bữa ăn hoặc trong khi tập thể dục. Người dùng chỉ nên hiệu chuẩn máy đo đường huyết liên tục (CGM) bằng máu lấy từ đầu ngón tay để đảm bảo tính chính xác của kết quả đo.

Đo tiểu đường bằng hệ thống đo đường huyết liên tục (CGM) 

CGM đo nồng độ glucose trong máu vài phút một lần bằng cảm biến đặt dưới da (Nguồn: Internet)

Bệnh nhân tiểu đường tuýp 1, trẻ em/người khó kiểm soát đường huyết có thể theo dõi đường huyết tại nhà bằng máy đo đường huyết liên tục (CGM). Một số máy đo đường huyết liên tục có thể yêu cầu người dùng chích máu ngón tay để hiệu chuẩn máy trong lần sử dụng đầu tiên.

CGM đo nồng độ glucose trong máu vài phút một lần bằng cảm biến đặt dưới da. Thông tin từ cảm biến qua máy phát sẽ được phân tích và hiển thị trên máy thu, cho phép người bệnh xem mức đường huyết của mình. Bệnh nhân nên thay cảm biến sau mỗi 10 - 14 ngày hoặc sau 6 tháng nếu sử dụng cảm biến cấy ghép.

Trên thị trường hiện nay có 02 loại máy CGM chính, đó là:

• Real-time CGM (rtCGM): Tự động gửi kết quả đường huyết liên tục (mỗi 1-5 phút) đến điện thoại hoặc máy thu mà không cần thao tác. Loại máy này thường có tính năng cảnh báo khi đường huyết quá cao hoặc quá thấp.

• Intermittently Scanned CGM (isCGM/Flash): Chỉ hiển thị kết quả khi người dùng quét thiết bị cảm biến. Không có tính năng cảnh báo tự động như rtCGM.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đo của máy CGM bao gồm:

• Rượu.

• Các loại thuốc như: Acetaminophen (liều trên 1000 mg), Albuterol, Aspirin, Atenolol, Atorvastatin, Ethanol oleat, Lisinopril, vitamin C và các thực phẩm bổ sung acid ascorbic (liều trên 500 mg).

• Có thai.

• Đang chạy thận nhân tạo.

• Suy nhược cơ thể nghiêm trọng.

Do đó, nếu bệnh nhân đang dùng thuốc hoặc đang trong tình trạng sức khỏe có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả đo từ CGM, hãy kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng đi kèm với cảm biến và thông báo với bác sĩ điều trị để có phương án xử trí kịp thời.

Để dễ hình dung, HelloType1 xin so sánh nhanh 02 phương pháp đo đường huyết tại nhà mà người bệnh có thể áp dụng:

CGM cung cấp dữ liệu liên tục và cảnh báo sớm, giúp người bệnh hiểu rõ hơn về biến động đường huyết theo thời gian thực - đặc biệt hữu ích với người bệnh type 1 đòi hỏi kiểm soát insulin chính xác. Trong khi đó, máy đo truyền thống vẫn rất hữu dụng để kiểm tra từng thời điểm và thường chính xác hơn trong mỗi lần đo riêng lẻ, nhất là khi cần xác nhận giá trị đường huyết trước khi điều chỉnh phác đồ.

Cách đo tiểu đường tại nhà đúng chuẩn y khoa

Dưới đây là hướng dẫn đo đường huyết tại nhà đúng cách bằng máy đo đường huyết truyền thống (chích máu ngón tay) để người bệnh áp dụng:

Các bước đo tiểu đường bằng máy đo đường huyết

Quá trình đo đường huyết bằng lấy máu ngón tay diễn ra nhanh chóng (Nguồn: Internet)

Người bệnh cần chuẩn bị máy đo đường huyết, que thử và kim chích lấy máu. Vệ sinh sạch sẽ vị trí lấy máu trước khi tiến hành đo theo các bước như sau:

• Rửa tay hoặc làm sạch vùng lấy máu bằng bông gòn có tẩm cồn: Thao tác này giúp ngăn ngừa nhiễm trùng và loại bỏ các tạp chất trên tay có thể làm ảnh hưởng đến kết quả đo.

• Chờ cho da khô hoàn toàn: Độ ẩm trên da có thể làm loãng mẫu máu lấy từ ngón tay. Tuy nhiên, người bệnh không nên thổi khô da vì việc làm này có thể mang vi khuẩn từ miệng vào vùng lấy máu.

Quá trình đo đường huyết bằng lấy máu ngón tay diễn ra nhanh chóng theo các bước sau:

• Bước 1: Chèn một que thử để bật máy đo đường huyết. Màn hình máy sẽ hiển thị thời điểm phù hợp để bắt đầu lấy máu.

• Bước 2: Dùng kim chích vào đầu ngón tay, bóp nhẹ ngón tay để lấy máu. Nên chích kim vào vị trí cạnh móng tay để bớt đau hơn. Nếu người bệnh gặp khó khăn trong việc lấy máu, hãy thử làm ấm tay bằng vòi nước hoặc chà xát mạnh hai lòng bàn tay vào nhau. Tuy nhiên, người bệnh cần đảm bảo tay đã khô hoàn toàn trước khi tiến hành lấy máu.

• Bước 3: Đặt máu lên vùng định sẵn trên que thử.

• Bước 4: Thấm ngón tay vừa lấy máu bằng miếng bông gòn tẩm cồn để cầm máu và hạn chế nhiễm trùng.

• Bước 5: Chờ vài giây để máy đo đường huyết và hiển thị kết quả lên màn hình.

• Bước 6: Gói đầu kim và que thử cẩn thận và cho vào thùng rác sau khi sử dụng.

Người bệnh nên lưu lại kết quả đo và so sánh với bảng giá trị đường huyết để đánh giá xét nghiệm. Ở người bình thường, chỉ số đường huyết lúc đói và sau ăn 2 giờ thấp hơn 6,1 mmol/l (110mg/dl).

Chỉ số đường huyết dưới 7,0 mmol/l (126mg/dl) cảnh báo tình trạng tiền tiểu đường. Nếu kết quả đo trên 7,8 mmol/l (140 mg/dl) trước hoặc sau ăn 2 giờ, người bệnh đã mắc bệnh tiểu đường, cần khám và điều trị bằng phác đồ thích hợp.

Kết quả đo nên được ghi chép lại cẩn thận để so sánh và phục vụ việc điều chỉnh phác đồ điều trị nhằm kiểm soát tốt hơn lượng đường trong máu. Người bệnh có thể cung cấp các chỉ số này cho bác sĩ khi đi khám để hỗ trợ công tác chẩn đoán và lên kế hoạch điều trị.

Thời điểm nên đo đường huyết ở người tiểu đường tuýp 1

Người bệnh tiểu đường tuýp 1 nên đo đường huyết tại các thời điểm sau:

• Trước các bữa ăn chính và bữa ăn nhẹ, đôi khi sau các bữa ăn chính.

• Trước, sau và thỉnh thoảng cả trong lúc tập luyện.

• Trước khi đi ngủ.

• Thỉnh thoảng vào ban đêm.

• Sau khi điều trị hạ đường huyết.

• Tăng tần suất đo đường huyết nếu người bệnh đang bị ốm.

• Thay đổi thói quen sinh hoạt hàng ngày.

• Bắt đầu dùng một loại thuốc mới.

Những sai lầm thường gặp khi đo tiểu đường

Để đảm bảo kết quả đo đường huyết chính xác, người bệnh cần tránh những sai lầm sau:

• Không rửa tay: Các tạp chất trên tay dính vào máu, que thử có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm. Do đó, người bệnh cần rửa tay bằng xà phòng và lau khô thật sạch, để khô tự nhiên và sát khuẩn đầu ngón tay bằng cồn trước khi đo đường huyết.

• Dùng que thử hết hạn: Que thử hết hạn có thể đưa ra kết quả không chính xác. Mỗi que thử chỉ sử dụng một lần và không được tái sử dụng cho những lần đo sau. Nên bảo quản que thử trong môi trường không quá 30 độ C; tránh ẩm mốc; không dính bụi bẩn, máu khô và các chất khác. Hộp đựng que thử phải được đóng nắp kín sau khi lấy que thử ra.

• Đo sai thời điểm: Sau khi ăn 1 - 2 giờ, chỉ số đường huyết trong cơ thể sẽ đạt mức tối đa. Vì vậy, để đánh giá đường huyết sau ăn, người bệnh cần lấy máu ngón tay sau khi kết thúc bữa ăn 1 - 2 giờ, chứ không phải ngay sau bữa ăn. Nếu chỉ số đường huyết sau ăn đo được vẫn dưới 140mg/dL (7,8 mmol/L), tín hiệu này cho thấy bệnh đang trong giai đoạn  ổn định.

• Không ghi chép kết quả: Bệnh nhân nên ghi lại kết quả sau mỗi lần đo để làm cơ sở đánh giá hiệu quả điều trị cũng như thay đổi phác đồ kịp thời nếu có bất thường.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên gặp bác sĩ nếu phát hiện có những dấu hiệu bất thường sau:

• Đường huyết cao kéo dài: Các triệu chứng như khát nước, đi tiểu thường xuyên, mệt mỏi, thèm ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân,… ngày càng trầm trọng.

• Hạ đường huyết lặp lại: Lưu ý các triệu chứng hạ đường huyết như run rẩy, đổ mồ hôi, ớn lạnh, chóng mặt, cảm giác lâng lâng, tim đập nhanh,…

• Thay đổi phác đồ insulin.

Bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm đường huyết đơn lẻ để chẩn đoán bệnh tiểu đường hoặc bệnh lý khác (nếu có nghi ngờ). Đừng lo lắng, bác sĩ sẽ giải thích cẩn thận kết quả và hướng dẫn người bệnh theo dõi và quản lý sức khoẻ của mình.

Câu hỏi thường gặp về cách đo tiểu đường

Người tiểu đường type 1 nên đo đường huyết bao nhiêu lần mỗi ngày?

Người đái tháo đường type 1 thường được khuyến nghị đo đường huyết ít nhất 4 – 6 lần/ngày, có thể lên đến 8 – 10 lần/ngày tùy mức độ kiểm soát, phác đồ insulin và tình trạng sức khỏe.

Đo tiểu đường tại nhà có chính xác không?

Nếu sử dụng máy đo đạt chuẩn, que thử còn hạn và đo đúng kỹ thuật, kết quả đo tại nhà có độ chính xác cao và được sử dụng rộng rãi trong quản lý đái tháo đường type 1. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần xét nghiệm định kỳ tại bệnh viện để đánh giá bệnh lý toàn diện.

CGM có thay thế hoàn toàn máy đo đường huyết chích ngón tay không?

Không hoàn toàn. CGM giúp theo dõi liên tục và cảnh báo sớm nếu đường huyết tăng/giảm đột ngột. Tuy nhiên, trong một số trường hợp (đường huyết quá thấp/cao, trước điều chỉnh insulin), người bệnh vẫn cần đo lại bằng máy chích ngón tay để xác nhận.

Chỉ số đường huyết bao nhiêu là nguy hiểm?

Người bệnh cần đặc biệt lưu ý và thông báo với bác sĩ ngay lập tức nếu chỉ số đường huyết nằm trong khoảng giá trị sau:

• < 70 mg/dL (3,9 mmol/L): Nguy cơ hạ đường huyết.

• > 250 mg/dL (13,9 mmol/L): Nguy cơ tăng đường huyết, cần theo dõi nhiễm toan ceton.

Có cần đo đường huyết vào ban đêm không?

Có. Với người đái tháo đường type 1, đo đường huyết ban đêm (đặc biệt trong khoảng 2 - 3 giờ sáng) có thể cần thiết đối với những trường hợp sau:

• Có tiền sử hạ đường huyết về đêm.

• Thay đổi liều insulin nền.

• Trẻ em hoặc người mới chẩn đoán.

Khi nào cần đi khám bác sĩ dù đã đo tiểu đường tại nhà thường xuyên?

Người bệnh cần đến khám bác sĩ nếu chỉ số đường huyết đo tại nhà có các dấu hiệu như:

• Đường huyết cao hoặc thấp lặp lại nhiều lần.

• Có triệu chứng hạ đường huyết nặng.

• Đường huyết khó kiểm soát dù tuân thủ điều trị.

• Cần điều chỉnh phác đồ insulin.

Người không mắc tiểu đường có nên tự đo đường huyết không?

Người không mắc tiểu đường không cần đo đường huyết thường xuyên. Tuy nhiên, kiểm tra đường huyết kết hợp thăm khám y tế là giải pháp cần thiết đối với những người có yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình, thừa cân hoặc triệu chứng nghi ngờ tiểu đường.

Hy vọng bài viết trên đây của HelloType1 đã giúp người bệnh nắm vững cách đo đường huyết cũng như một số lưu ý khi đo đường huyết tại nhà. Nếu thấy bài viết hay và bổ ích, hãy cùng HelloType1 chia sẻ và lan toả để người thân, bạn bè cùng biết nhé!