Tiểu đường là bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính ngày càng phổ biến, thường tiến triển âm thầm nhưng để lại nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được kiểm soát đúng cách. Việc phân chia các cấp độ tiểu đường giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác mức độ bệnh, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả hơn. Vậy mỗi cấp độ tiểu đường có ý nghĩa gì trong chẩn đoán và điều trị? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Tổng quan về tiểu đường

Tiểu đường hay đái tháo đường là một bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính

Tiểu đường là bệnh gì

Tiểu đường hay đái tháo đường là một bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, xảy ra khi lượng đường trong máu tăng cao kéo dài, nguyên nhân có thể là:

• Thiếu insulin

• Giảm tác dụng của insulin

• Hoặc cả hai

Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, bệnh tiểu đường có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm cho tim mạch, thận, mắt và thần kinh.

Các giai đoạn tiến triển của tiểu đường

Tiền đái tháo đường là giai đoạn sớm khi đường huyết đã bắt đầu tăng nhưng chưa đủ ngưỡng chẩn đoán tiểu đường.Đây được xem là “thời điểm vàng” để can thiệp, giúp ngăn bệnh tiến triển thành tiểu đường thực sự. Ở giai đoạn này, người bệnh thường không có những triệu chứng rõ ràng:

• Đường huyết bắt đầu tăng nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán.

• Có đề kháng insulin (đặc biệt ở tuýp 2).

• Không có triệu chứng.

• Phát hiện qua xét nghiệm: 

Glucose đói: 100–125 mg/dL

HbA1c: 5,7–6,4%

Giai đoạn khởi phát (mới mắc)

Ở giai đoạn khởi phát, đường huyết đã vượt ngưỡng chẩn đoán tiểu đường và các dấu hiệu bắt đầu xuất hiện rõ ràng hơn. Người bệnh thường cảm thấy khát nước nhiều, đi tiểu nhiều, ăn nhiều nhưng vẫn sụt cân, kèm theo mệt mỏi, thiếu năng lượng. Tuy nhiên, ở thời điểm này biến chứng hầu như chưa có hoặc rất ít, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, việc kiểm soát bệnh sẽ thuận lợi và hiệu quả hơn rất nhiều.

Giai đoạn tiến triển

Khi bước sang giai đoạn tiến triển, đường huyết thường khó kiểm soát và dao động nhiều, với HbA1c thường trên 7–8%. Lúc này, người bệnh thường cần tăng cường điều trị, có thể phải phối hợp nhiều loại thuốc hoặc dùng insulin để giữ đường huyết ổn định. Đồng thời, các biến chứng sớm bắt đầu xuất hiện, như tê bì tay chân, vi đạm niệu – dấu hiệu tổn thương thận ban đầu, hay tổn thương võng mạc nhẹ. Nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời, nguy cơ biến chứng nặng sẽ tăng dần theo thời gian.

Giai đoạn biến chứng mạn tính

Biến chứng ở bàn chân là một trong những biến chứng phổ biến nhất của bệnh tiểu đường

Giai đoạn biến chứng mạn tính xảy ra khi đường huyết tăng cao kéo dài trong nhiều năm mà không được kiểm soát hiệu quả.Ở giai đoạn này, việc điều trị thường phức tạp, kéo dài và tốn kém hơn rất nhiều, đòi hỏi theo dõi sát và tuân thủ điều trị nghiêm ngặt:

• Đường huyết tăng kéo dài nhiều năm

• Biến chứng rõ ràng:

  • Tim mạch (nhồi máu, đột quỵ)

  • Thận (suy thận)

  • Mắt (võng mạc nặng, mù lòa)

  • Thần kinh, bàn chân đái tháo đường

Giai đoạn nặng/đe dọa tính mạng

Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh tiểu đường, khi xuất hiện các biến chứng cấp hoặc biến chứng mạn ở giai đoạn cuối. Người bệnh có thể rơi vào nhiễm toan ceton, hôn mê tăng áp lực thẩm thấu, thậm chí suy đa cơ quan nếu không được can thiệp kịp thời. Ở thời điểm này, việc điều trị không còn đơn giản mà bắt buộc phải hồi sức tích cực, theo dõi sát từng chỉ số để giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nguy hiểm và dần ổn định sức khỏe. 

Các cấp độ của tiểu đường

Tiểu đường tuýp 1 và tuýp 2

Ở người tiểu đường tuýp 1 việc sử dụng insulin là bắt buộc

Tiểu đường được chia thành hai thể chính là tuýp 1 và tuýp 2, với cơ chế bệnh sinh khác nhau. Tiểu đường tuýp 1 xảy ra do rối loạn tự miễn, khiến tế bào β của tụy bị phá hủy, dẫn đến thiếu insulin tuyệt đối, thường gặp ở trẻ em và người trẻ tuổi. Trong khi đó, tiểu đường tuýp 2 liên quan đến đề kháng insulin kèm giảm tiết insulin, chiếm khoảng 90–95% tổng số ca tiểu đường, phổ biến ở người trưởng thành và ngày càng trẻ hóa, trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại hiện nay.

Mức độ kiểm soát đường huyết

Chỉ số HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng và là thước đo quan trọng để đánh giá khả năng kiểm soát tiểu đường. Mức độ kiểm soát đường huyết được khuyến cáo như sau:

• Mức an toàn: HbA1c < 6.5%.

• Mức nguy cơ: HbA1c 6.5% - 8% - Bắt đầu xuất hiện biến chứng âm thầm dù người bệnh chưa cảm nhận rõ.

• Mức báo động đỏ: HbA1c > 8% - Nguy cơ cao cấp cứu nhiễm toan ceton hoặc hôn mê áp suất thẩm thấu, cần được can thiệp y tế sớm.

Có thể phòng ngừa tiểu đường tuýp 1 không?

Khác với đái tháo đường tuýp 2 có thể phòng ngừa thông qua lối sống lành mạnh, đái tháo đường tuýp 1 hiện nay hầu như chưa thể ngăn ngừa. Một số thuốc đang được nghiên cứu nhằm trì hoãn thời điểm khởi phát bệnh ở trẻ em có nguy cơ cao, tuy nhiên chưa có khuyến cáo sàng lọc rộng rãi trong cộng đồng.

Với đái tháo đường tuýp 1, việc nhận biết sớm các triệu chứng, đặc biệt ở trẻ em, là yếu tố then chốt. Trẻ có người thân ruột thịt (bố, mẹ, anh chị em) mắc bệnh có thể được xét nghiệm các tự kháng thể để đánh giá nguy cơ phát triển đái tháo đường tuýp 1.

Việc phân chia các cấp độ tiểu đường không chỉ giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác mà còn là chìa khóa để  lựa chọn hướng điều trị phù hợp và kiểm soát đường huyết theo từng giai đoạn. Đặc biệt, nếu được phát hiện sớm từ tiền đái tháo đường, người bệnh hoàn toàn có thể can thiệp bằng lối sống lành mạnh để làm chậm hoặc ngăn ngừa bệnh tiến triển. Hãy chủ động kiểm tra đường huyết định kỳ và thăm khám sớm để bảo vệ sức khỏe lâu dài cho chính bạn và gia đình.