Việc sử dụng insulin không phải lúc nào cũng là bắt buộc. Thực tế, đây là phương pháp thay thế hoặc hỗ trợ giúp người bệnh đái tháo đường duy trì sự sống và ngăn ngừa biến chứng.

Đái tháo đường típ 1

Ở người bệnh tuýp 1, hệ miễn dịch tấn công các tế bào tuyến tụy, khiến cơ thể ngưng sản xuất hoàn toàn insulin. Vì vậy insulin là nguồn sống duy nhất và bắt buộc để duy trì sự chuyển hóa.

Đái tháo đường thai kỳ

Không phải tất cả bà bầu đều phải tiêm Insulin. Tuy nhiên, nếu việc thay đổi thực đơn và tập luyện không giúp đường huyết về mức an toàn, bác sĩ sẽ chỉ định Insulin vì:

• Đây là thuốc không đi qua nhau thai, đảm bảo an toàn tối đa cho thai nhi.

• Hầu hết các loại thuốc viên hạ đường huyết hiện nay chưa được khuyến cáo rộng rãi cho phụ nữ mang thai.

Đái tháo đường típ 2 

Khác với típ 1, người bệnh đái tháo đường típ 2 thường bắt đầu phác đồ điều trị bằng thuốc viên. Tuy nhiên, insulin sẽ trở thành lựa chọn bắt buộc (tạm thời hoặc vĩnh viễn) trong 5 trường hợp sau:

1. Khi thuốc viên không còn hiệu quả (thất bại điều trị) 

Sau một thời gian dài điều trị bằng thuốc viên (như Metformin, Sulfonylurea...), các tế bào tuyến tụy có thể bị suy kiệt và không còn khả năng sản xuất đủ insulin theo kích thích của thuốc. Lúc này, việc tiêm insulin ngoại sinh là cách duy nhất để kiểm soát đường huyết.

2. Khi cơ thể gặp tình trạng stress cấp tính 

Trong các trường hợp người bệnh bị nhiễm trùng nặng (viêm phổi, nhiễm trùng bàn chân...), gặp chấn thương cấp tính hoặc cần chuẩn bị cho phẫu thuật. Lúc này, nhu cầu insulin của cơ thể tăng vọt và thuốc viên thường không thể đáp ứng kịp thời, đòi hỏi phải dùng insulin để ổn định cơ thể và giúp vết thương mau lành.

3. Khi có biến chứng suy gan hoặc suy thận nặng 

Hầu hết các loại thuốc viên hạ đường huyết đều được chuyển hóa qua gan và đào thải qua thận. Khi các cơ quan này bị suy yếu, thuốc viên sẽ tích tụ gây độc cho cơ thể. Insulin là lựa chọn an toàn nhất vì nó có thể được điều chỉnh liều lượng linh hoạt và ít gây áp lực lên gan, thận.

4. Khi xuất hiện các biến chứng cấp tính nguy hiểm 

Nếu người bệnh rơi vào tình trạng nhiễm toan ceton hoặc hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu, đây là những tình huống cấp cứu tính mạng. Insulin dạng tiêm (thường là tiêm tĩnh mạch) là phương pháp duy nhất có tác dụng đủ nhanh để đưa bệnh nhân thoát khỏi cơn nguy kịch.

5. Khi đường huyết quá cao tại thời điểm chẩn đoán 

Nếu người bệnh mới phát hiện bệnh nhưng chỉ số đường huyết (HbA1c hoặc glucose máu) ở mức quá cao, bác sĩ thường chỉ định dùng insulin ngay từ đầu. Mục đích là để kiểm soát lượng đường sát sao ngay từ thời điểm ban đầu, giúp tuyến tụy được nghỉ ngơi và hồi phục chức năng. Sau một thời gian, nếu đường huyết ổn định, người bệnh có thể được cân nhắc chuyển lại dùng thuốc viên.

Một số sự thật y khoa về insulin

Trong quá trình sử dụng insulin bạn có thể gặp một số tác dụng phụ

Insulin có phải thuốc điều trị hoàn toàn đái tháo đường không?

Nhiều người lầm tưởng insulin là thuốc hóa dược, nhưng thực tế:

• Vai trò: Insulin được tổng hợp với cấu trúc tương tự như hormone tự nhiên do tuyến tụy người sản xuất.

• Cơ chế: Nó đóng vai trò là "nguồn thay thế" cho lượng insulin nội sinh mà cơ thể đang bị thiếu hụt (ở típ 1) hoặc không còn đáp ứng tốt (ở típ 2).

• Mục tiêu: Kiểm soát mức đường huyết trong ngưỡng an toàn, giúp cơ thể chuyển hóa năng lượng bình thường.

Tiêm insulin có phải là bệnh đang ở "giai đoạn cuối" không? Đây là quan niệm sai lầm phổ biến nhất khiến người bệnh lo sợ.

• Sự thật: Dùng insulin sớm là một chiến thuật điều trị thông minh. Việc tiêm insulin giúp "giảm tải" cho tuyến tụy đang kiệt sức, bảo vệ các mạch máu khỏi sự tàn phá của đường huyết cao.

• Lợi ích: Dùng insulin đúng thời điểm giúp bảo tồn chức năng tụy tốt hơn việc cố gắng dùng thuốc viên liều cao trong thời gian dài mà không hiệu quả.

Tác dụng phụ cần lưu ý khi sử dụng insulin

Dù là liệu pháp cứu cánh, insulin vẫn có một số tác dụng không mong muốn cần kiểm soát:

• Hạ đường huyết: Đây là tác dụng phụ phổ biến nhất (vã mồ hôi, run tay chân, đói bụng...) nếu tiêm quá liều hoặc ăn uống không đúng giờ.

• Tăng cân: Insulin giúp cơ thể hấp thụ đường tốt hơn, đôi khi dẫn đến tích lũy mỡ.

• Loạn dưỡng mô mỡ: Tại vị trí tiêm có thể bị sưng tấy hoặc lõm vào nếu người bệnh không thay đổi vị trí tiêm thường xuyên.