Biến chứng về mắt ở người tiểu đường tuýp 1 là một biến chứng mạn tính thường gặp, có khả năng dẫn đến mù lòa. Hãy cùng Hello Type1 tìm hiểu về cơ chế phá hủy thị lực của bệnh và cách tầm soát bệnh theo phác đồ hiện nay.

Biến chứng về mắt ở người tiểu đường tuýp 1 là gì?

Kiểm tra các biến chứng về mắt ở người bệnh típ 1 rất quan trọng 

Kiểm soát đường huyết không ổn định trong thời gian dài ở bệnh nhân tiểu đường Tuýp 1 sẽ làm tổn thương các mạch máu nhỏ và dây thần kinh thị giác. Dưới đây là 3 biến chứng về mắt phổ biến và nguy hiểm nhất:

Bệnh võng mạc đái tháo đường

Bệnh võng mạc là tình trạng tổn thương các mạch máu nhỏ tại võng mạc (lớp mô nhạy cảm ánh sáng ở đáy mắt). Đường huyết cao làm mạch máu bị rò rỉ dịch, máu hoặc phát triển các mạch máu mới bất thường gây sẹo hóa.

Đây là biến chứng mắt phổ biến nhất. Sau 20 năm mắc bệnh, gần như 99% bệnh nhân típ 1 sẽ có dấu hiệu của bệnh võng mạc ở các mức độ khác nhau.

Biến chứng này cực kỳ nguy hiểm vì thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở độ tuổi lao động, với tỷ lệ gây giảm thị lực nặng hoặc mù chiếm khoảng 5% nếu không được điều trị kịp thời.

Đục thủy tinh thể

Đục thủy tinh thể là tình trạng thấu kính tự nhiên của mắt (thủy tinh thể) bị mờ đục, ngăn cản ánh sáng đi vào võng mạc, giống như nhìn qua một tấm kính bám đầy hơi nước.

Người bệnh típ 1 có nguy cơ bị đục thủy tinh thể cao gấp 2 - 5 lần so với người bình thường và thường khởi phát ở độ tuổi rất trẻ.

Mặc dù có thể điều trị bằng phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo, nhưng nếu để muộn, bệnh có thể gây mất thị lực hoàn toàn. Ở bệnh nhân tiểu đường, đục thủy tinh thể tiến triển rất nhanh, đóng góp vào khoảng 10% các ca mù lòa liên quan đến tiểu đường.

Glaucom

Glaucom là nhóm bệnh làm tăng áp lực trong mắt (nhãn áp), gây tổn thương dây thần kinh thị giác kết nối mắt với não. Ở người bệnh đái tháo đường, thường gặp nhất là glaucom tân mạch do các mạch máu mới phát triển cản trở sự thoát dịch của mắt.

Người bệnh đái tháo đường có nguy cơ bị glaucom cao hơn khoảng 40% so với người không mắc bệnh.
Đây được mệnh danh là "kẻ trộm thị lực thầm lặng" vì tổn thương dây thần kinh thị giác là không thể phục hồi. Nếu không kiểm soát tốt nhãn áp, tỷ lệ dẫn đến mù lòa vĩnh viễn là rất cao, chiếm khoảng 2 - 4% trong tổng số các biến chứng mắt nặng.

Cơ chế gây các biến chứng về mắt ở người tiểu đường tuýp 1

Cơ chế gây tổn thương mắt trong bệnh đái tháo đường típ 1 là một quá trình diễn tiến âm thầm nhưng khốc liệt. Dưới đây là phân tích chi tiết về các hiện tượng này.

Tổn thương mạch máu và giai đoạn "tăng sinh" nguy hiểm

Đường huyết cao kéo dài làm suy yếu thành của các mao mạch nhỏ tại đáy mắt. Các mạch máu này bắt đầu bị rò rỉ dịch hoặc xuất huyết vào võng mạc.

Giai đoạn tăng sinh là bước ngoặt cực kỳ nguy hiểm. Khi các mạch máu cũ bị tắc nghẽn, cơ thể tự cứu vãn bằng cách phát triển các mạch máu mới. Tuy nhiên, những mạch máu mới này rất yếu ớt và dễ vỡ. Khi chúng vỡ ra, máu tràn vào dịch kính gây ra hiện tượng "mưa bọt" hoặc sẹo hóa, có thể dẫn đến bong võng mạc và mù lòa vĩnh viễn.

Phù hoàng điểm: Nguyên nhân gây mất thị lực trung tâm

Hoàng điểm là vùng nhỏ nhất nhưng quan trọng nhất của võng mạc, chịu trách nhiệm cho thị lực trung tâm sắc nét (giúp ta đọc sách, nhận diện khuôn mặt).

Khi các mạch máu rò rỉ dịch ngay tại vùng hoàng điểm, nó gây ra tình trạng sưng tấy (phù). Khác với đục thủy tinh thể làm mờ toàn bộ tầm nhìn như có màn sương, phù hoàng điểm làm hình ảnh bị méo mó, đường thẳng hóa đường cong và làm mất khả năng phân biệt màu sắc chính xác. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây giảm thị lực nặng ở người tiểu đường.

Mờ mắt tạm thời do đường huyết dao động

Không phải lúc nào mờ mắt cũng là biến chứng vĩnh viễn. Nhiều bệnh nhân hoảng sợ khi thấy mắt mờ đi đột ngột do đường huyết tăng cao.

Khi nồng độ đường trong máu tăng vọt, đường sẽ thẩm thấu vào bên trong thủy tinh thể, kéo theo nước làm thủy tinh thể bị sưng phồng và thay đổi hình dạng.

Hiện tượng này giống như việc thấu kính máy ảnh bị biến dạng, khiến hình ảnh không thể lấy nét. Đây là dấu hiệu báo động người bệnh kiểm soát đường huyết kém. Khi đường huyết ổn định trở lại, thủy tinh thể sẽ về hình dạng cũ và mắt sẽ sáng lại sau vài tuần.

Vì sao cần khám mắt có kèm thuốc giãn đồng tử định kỳ

Việc đo thị lực thông thường (đọc bảng chữ cái) chỉ đánh giá được khả năng nhìn, nhưng không thể phát hiện được các tổn thương đang âm thầm tàn phá đáy mắt. Đối với người bệnh đái tháo đường típ 1, khám mắt chuyên sâu là yêu cầu bắt buộc.

Tại sao đo thị lực thông thường là không đủ?

Khi bạn đo thị lực đơn thuần, bác sĩ chỉ kiểm tra được phần trước của mắt và độ sắc nét của hình ảnh. Tuy nhiên, các biến chứng tiểu đường như tăng sinh mạch máu hay xuất huyết nhỏ lại nằm sâu ở võng mạc (đáy mắt).

• Vai trò của thuốc giãn đồng tử: Khi nhỏ thuốc này, đồng tử (con ngươi) sẽ mở rộng tối đa, không bị co lại khi gặp ánh sáng mạnh. Điều này cho phép bác sĩ soi rõ toàn bộ "bức tranh" đáy mắt, bao gồm cả những vùng ngoại biên – nơi các mạch máu bất thường thường bắt đầu xuất hiện trước khi lan đến vùng trung tâm.

• Phát hiện sớm: Nhiều tổn thương võng mạc giai đoạn đầu không hề gây đau đớn hay mờ mắt. Nếu chỉ dựa vào cảm giác của bản thân, khi bạn thấy mờ thì bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn nặng.

Lịch tầm soát

Đối với bệnh nhân típ 1, nên bắt đầu tầm soát mắt sau 5 năm chẩn đoán (nếu mắc bệnh sau tuổi dậy thì) và thực hiện định kỳ hàng năm. Khác với típ 2 cần khám mắt ngay tại thời điểm chẩn đoán, người bệnh típ 1 thường có một khoảng thời gian "trễ" trước khi các mạch máu bắt đầu bị tổn thương. 

Nếu bạn đang có kế hoạch mang thai hoặc đang mang thai, cần tầm soát mắt thường xuyên hơn theo chỉ định của bác sĩ, vì thai kỳ có thể làm tăng áp lực và khiến bệnh võng mạc tiến triển rất nhanh.