Vì sao người bệnh tiểu đường cần vận động thường xuyên?

Theo thông tin chính thức từ trường Y Harvard, việc tập thể dục đều đặn giúp giảm HbA1c trung bình 0,7% ở người tiểu đường – tương đương việc kiểm soát đường huyết tốt hơn đáng kể chỉ sau vài tháng. Ngoài ra, người bệnh tiểu đường đi bộ ít nhất 2 giờ mỗi tuần có tỷ lệ tử vong do bệnh tim thấp hơn so với những người ít vận động; nếu tập từ 3 đến 4 giờ mỗi tuần, nguy cơ này còn giảm xuống thấp hơn nữa.

Việc hoạt động thể chất, tập thể dục thường xuyên rất cần thiết cho bệnh nhân tiểu đường vì sẽ giúp cơ thể duy trì mức năng lượng cũng như cân nặng khỏe mạnh. Việc này còn góp phần cải thiện hiệu quả của quá trình kiểm soát đường huyết và xây dựng sự tự tin cho bệnh nhân.

Bất kỳ hoạt động thể chất nào cũng có lợi, từ đi bộ, đạp xe đạp cho đến đá bóng. Người bệnh tiểu đường hãy cố gắng tăng dần mức độ vận động. Khi bắt đầu, bệnh nhân nên đặt mục tiêu tập thể dục 30 phút mỗi ngày, sau đó tăng dần lên 60 phút/ngày trong 5 – 6 ngày/tuần.

Việc hoạt động thể chất, tập thể dục thường xuyên rất cần thiết cho bệnh nhân tiểu đường

Hoạt động thể chất tác động như thế nào đến mức đường huyết?

Việc tập thể dục và thực hiện các hoạt động thể chất có thể ảnh hưởng đến lượng đường trong máu theo nhiều cách khác nhau.

Vận động thường xuyên sẽ giúp giảm lượng đường trong máu bằng cách:

• Giúp cơ bắp sử dụng nhiều glucose để tạo năng lượng hơn

• Tăng mức độ nhạy cảm của cơ thể với insulin

Đôi khi, việc vận động thể chất có thể làm tăng mức đường huyết do:

• Tác động của các loại hormone khác lên cơ thể (thường tạm thời do căng thẳng hoặc hưng phấn)

• Bị ốm, dẫn cơ thể tự nhiên tăng đường huyết để chống nhiễm trùng, khiến tập luyện trở nên khó khăn hơn.

Việc tập thể dục có thể ảnh hưởng đến lượng đường trong máu theo nhiều cách khác nhau

5 điều cần nhớ khi tập thể dục cho người mắc bệnh tiểu đường type 1

• Theo dõi đường huyết chặt chẽ: Bạn cần kiểm tra đường huyết trước, trong và sau khi tập để tránh hạ đường huyết hoặc tăng đột ngột. Nếu trước tập dưới 100 mg/dL, hãy ăn trái cây hoặc bữa nhẹ. Nguy cơ hạ đường huyết cao nhất trong 6-12 giờ sau tập; máy CGM giúp theo dõi thời gian thực.

• Quản lý dinh dưỡng và insulin: Cơ thể sử dụng năng lượng khác đi khi tập luyện. Bạn nên nạp carbohydrate 1-3 giờ sau ăn khi đường huyết ổn định. Bác sĩ sẽ giúp điều chỉnh liều insulin phù hợp với cường độ tập, tránh hạ đường huyết quá mức.

• Chuẩn bị xử lý hạ đường huyết: Hạ đường huyết là rủi ro lớn nhất khi tập. Bạn luôn mang theo kẹo cứng, viên glucose hoặc nước ngọt có đường để xử lý ngay khi run rẩy, mệt mỏi. Bạn có thể đeo vòng tay y tế ghi rõ "tiểu đường type 1 dùng insulin" giúp người khác hỗ trợ khẩn cấp.

• Chọn loại bài tập phù hợp: Bài aerobic (bơi, đạp xe) làm giảm đường huyết. Bài anaerobic (nâng tạ, chạy nước rút) tăng tạm thời do hormone căng thẳng. Bạn có thể tập kháng lực trước aerobic sẽ giữ đường huyết ổn định hơn.

• Tham khảo bác sĩ trước tập mới: Biến chứng mắt hoặc chân có thể gây giới hạn bài tập cho bạn. Vì thế, bạn tránh tập nặng nếu có vấn đề võng mạc; chọn bơi lội nếu thần kinh chân yếu. Đồng thời bạn cần chọn giày thoải mái và kiểm tra chân hàng ngày ngăn ngừa loét, chấn thương.

Lưu ý khi muốn kéo dài thời gian luyện tập: Nếu muốn kéo dài thời gian luyện tập thì bạn có thể cần bổ sung thêm carbohydrate và/hoặc giảm liều insulin sử dụng. Bạn hãy trao đổi thêm với bác sĩ điều trị về việc này.

Người bệnh tiểu đường cần chọn bài tập phù hợp khi tập luyện thể dục

“Làm chủ” sức khỏe của bản thân

Người bệnh nên là người tự kiểm soát sức khỏe của chính mình. Hãy chủ động chia sẻ với huấn luyện viên hoặc giáo viên thể dục nếu cảm thấy không khỏe trong quá trình tập luyện.

Việc tạm dừng tập thể dục hoặc ngưng chơi một môn thể thao nào đó khi có triệu chứng hạ đường huyết là hoàn toàn bình thường. Người bệnh phải quan tâm đến nhu cầu của bản thân khi kiểm soát bệnh tiểu đường, chẳng hạn như đo đường huyết hoặc ăn một bữa nhẹ nếu có triệu chứng hạ đường huyết.

Việc tập thể dục cho người bệnh tiểu đường có biến chứng

Một điều quan trọng cần lưu ý là bệnh nhân tiểu đường đôi khi có thể mắc phải các bệnh lý khác như biến chứng thần kinh ngoại biên hoặc bệnh tim mạch. Việc hoạt động thể chất mà không cân nhắc đến những bệnh lý này có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe hơn hoặc trong một số trường hợp, dẫn đến các chấn thương nghiêm trọng.
Chẳng hạn như, một người gặp các vấn đề về dây thần kinh hoặc mạch máu ở bàn chân có thể cảm thấy khó khăn khi đi bộ hoặc chạy bộ. Ngoài ra, các biến chứng này còn có nguy cơ gây chấn thương hoặc làm xuất hiện tổn thương, vết loét ở bàn chân, từ đó dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng hơn cho bệnh nhân tiểu đường nếu không được xử lý ngay lập tức.

Trong trường hợp bệnh nhân tiểu đường gặp phải các vấn đề tim mạch, tốt nhất bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tập thể dục cũng như hỏi xem bản thân có thể thực hiện và nên tránh các hoạt động thể chất nào. Bằng cách này, bạn sẽ điều chỉnh được chế độ luyện tập của mình để bổ sung các hoạt động thể chất an toàn cho sức khỏe.

Một bí quyết tập thể dục cho bệnh nhân tiểu đường là người bệnh nên ghi ra các bài tập mà mình dự kiến thực hiện và ảnh hưởng của những bài tập này đối với cơ thể. Nếu cảm thấy mệt mỏi hoặc ngất xỉu sau khi tập thể dục, bệnh nhân có thể cần giảm cường độ luyện tập để dễ kiểm soát tình trạng sức khỏe hơn. Đối với những bệnh nhân gặp biến chứng thần kinh do tiểu đường, bạn cần kiểm tra cơ thể thường xuyên để xem có vết thương hoặc vết loét nào xuất hiện do tập thể dục hay không.

Tập thể dục không đúng các có thể dẫn đến các biến chứng về chân

Cần lưu ý gì khi tập thể dục đối với người đái tháo đường

• Tư vấn bác sĩ trước: Thăm khám bác sĩ nội tiết hoặc y học thể thao để được hướng dẫn bài tập phù hợp với tình trạng cá nhân.

• Lưu ý về biến chứng cần hỗ trợ đặc biệt: Bệnh nhân có bệnh mạch máu ngoại biên, loét chân, tổn thương thần kinh, võng mạc, bệnh thận cần huấn luyện riêng.

• Theo dõi đường huyết chặt chẽ: Kiểm tra trước, trong, sau tập (đặc biệt gắng sức nặng) vì tập luyện dễ gây hạ đường huyết, nhất là khi dùng thuốc.

• Mang theo thiết bị khẩn cấp: Người lớn tuổi hoặc tập ngoài trời một mình cần mang điện thoại hoặc vòng đeo tay có thông tin người thân để liên lạc khi cần.

Tập luyện thể dục thể thao đúng cách giúp hỗ trợ kiểm soát đường huyết không dùng thuốc, đồng thời phòng bệnh cho người bình thường, tăng sức khỏe và giảm stress.

Người bệnh khi ra ngoài tập thể dục cần mang theo điện thoại để liên hệ khi cần

Điều cần ghi nhớ

Tập thể dục là hoạt động quan trọng giúp tăng cường thể chất và duy trì các chức năng cần thiết của cơ thể. Đối với bệnh nhân tiểu đường, hoạt động thể chất lại càng quan trọng bởi việc này sẽ giúp bệnh nhân kiểm soát biến chứng của bệnh tốt hơn, thậm chí có thể giúp ổn định lượng đường trong máu.

Bệnh nhân tiểu đường nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tập thể dục, đặc biệt là khi tập với cường độ cao. Điều này là do bệnh nhân tiểu đường có thể gặp phải một số biến chứng nhất định khiến việc hoạt động thể chất trở nên không an toàn hoặc nguy hiểm đối với sức khỏe. Mặc dù vậy, các bác sĩ vẫn khuyến khích bệnh nhân tiểu đường nên cố gắng hoạt động thể chất thường xuyên để duy trì sức khỏe và ngăn ngừa các vấn đề khác có thể xảy ra.

Câu hỏi liên quan

Những dấu hiệu cần dừng tập đối với bệnh nhân tiểu đường type 1?

Bệnh nhân cần dừng tập ngay khi xuất hiện run rẩy, mệt mỏi, chóng mặt, bối rối hoặc đường huyết dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L). Các dấu hiệu này cho thấy hạ đường huyết nặng; bạn phải ăn carbohydrate nhanh (kẹo glucose, nước ngọt) và nghỉ ngơi. Nếu kèm ra mồ hôi lạnh hoặc ngất xỉu, gọi cấp cứu ngay lập tức.

Bệnh nhân cần dừng tập ngay khi xuất hiện run rẩy, mệt mỏi, chóng mặt, bối rối hoặc đường huyết dưới 70 mg/dL

Tập luyện bao nhiêu lần một tuần là tối ưu với bệnh tiểu đường type 1?

Bệnh nhân nên tập ít nhất 150 phút/tuần với cường độ trung bình đến mạnh, chia thành 5 buổi (30 phút/buổi) hoặc hàng ngày. Lịch tập này giúp giảm HbA1c, cải thiện insulin nhạy cảm mà không gây hạ đường huyết quá mức.

Những loại bài tập nào phù hợp cho người bị tiểu đường type 1?

Các bài tập phù hợp bao gồm đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe (aerobic giảm đường huyết), nâng tạ nhẹ (kháng lực), và HIIT ngắn (xen kẽ cường độ cao). Bạn tránh tập quá sức nếu có biến chứng mắt/chân; ưu tiên kháng lực trước aerobic để ổn định đường huyết.

Tập luyện đúng cách giúp bệnh nhân tiểu đường tuýp 1 kiểm soát đường huyết hiệu quả, giảm HbA1c đáng kể và cải thiện chất lượng cuộc sống. Bạn hãy tuân thủ theo dõi đường huyết chặt chẽ, chọn bài tập phù hợp và tham khảo bác sĩ trước khi bắt đầu. Với sự kiên trì, chế độ tập luyện không chỉ phòng ngừa biến chứng mà còn mang lại sức khỏe bền vững lâu dài.