Người mắc tiểu đường nên tiêm vaccine nào? Lịch tiêm phòng và 4 loại vaccine quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe

Nhiễm trùng là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến người mắc tiểu đường phải nhập viện và đối mặt với các biến chứng nguy hiểm. Với người sống chung cùng tiểu đường, chỉ một bệnh nhiễm trùng tưởng chừng nhẹ cũng có thể nhanh chóng làm đường huyết mất kiểm soát và kích hoạt biến chứng cấp. Vì vậy, tiêm vaccine không đơn thuần là phòng bệnh, mà là chiến lược chủ động bảo vệ sức khỏe và tính mạng lâu dài cho người tiểu đường.

Vì sao người mắc tiểu đường cần chú ý tiêm vaccine hơn người bình thường?

Người mắc tiểu đường đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng cao hơn người khỏe mạnh. Khi cơ thể bị nhiễm trùng, hệ miễn dịch hoạt động kém hiệu quả hơn, đường huyết dễ rối loạn và biến chứng nguy hiểm có thể xuất hiện rất nhanh. Đây chính là lý do vì sao tiêm vaccine đóng vai trò đặc biệt quan trọng với người tiểu đường.

Đường huyết cao làm suy yếu hệ miễn dịch

Hệ miễn dịch giúp nhận diện, vô hiệu hóa và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh 

Khi đường huyết tăng cao, hầu như mọi cơ quan đều hoạt động nặng nề hơn, bao gồm cả hệ miễn dịch. Các tế bào bạch cầu vốn có nhiệm vụ tiêu diệt vi khuẩn và virus sẽ hoạt động kém hiệu quả. Khả năng thực bào suy giảm khiến cơ thể phản ứng chậm hơn khi bị tác nhân gây bệnh tấn công.

Đường huyết cao kéo dài còn kích hoạt tình trạng viêm âm thầm trong cơ thể. Khi có viêm, hệ miễn dịch phải làm việc liên tục trong khi bản thân nó đã suy yếu. Hệ quả là người mắc tiểu đường dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm đường hô hấp, cúm, viêm phổi, nhiễm trùng tiết niệu và nhiễm trùng da. Không chỉ vậy, thời gian hồi phục sau bệnh hoặc sau các vết thương cũng thường lâu hơn.

Khi đã nhiễm trùng, đường huyết thường tăng cao hơn bình thường do cơ thể tiết ra các hormone để chống lại bệnh. Một số thuốc cảm cúm cũng có thể làm tăng đường huyết tạm thời. Ngược lại, sốt, ra mồ hôi nhiều hoặc ăn uống kém lại có thể khiến đường huyết hạ thấp. Vì vậy, trong những đợt ốm người tiểu đường cần theo dõi đường huyết sát sao hơn bình thường.

Nhiễm trùng - tăng đường huyết - Biến chứng cấp

Mối liên hệ giữa nhiễm trùng và mất kiểm soát đường huyết

Nhiễm trùng còn là yếu tố khởi phát cho nhiều biến chứng cấp nguy hiểm của tiểu đường. Khi cơ thể bị nhiễm trùng, stress sinh lý gia tăng khiến các hormone đối kháng insulin được tiết ra nhiều hơn. Điều này làm insulin hoạt động kém hiệu quả và đường huyết tăng cao kéo dài.

Ở người tiểu đường type 1, phần lớn các trường hợp nhiễm toan ceton có liên quan trực tiếp đến nhiễm trùng. Với người tiểu đường type 2, nhiễm trùng cũng là yếu tố phổ biến kích hoạt tình trạng tăng áp lực thẩm thấu, nhất là ở người lớn tuổi.

Khi đường huyết tăng cao kéo dài, cơ thể rơi vào vòng xoáy nguy hiểm. Nhiễm trùng làm tăng đường huyết, đường huyết cao lại khiến nhiễm trùng nặng hơn và khó kiểm soát hơn. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, các biến chứng cấp này có thể đe dọa tính mạng.

4 loại vaccine quan trọng với người mắc tiểu đường

Vaccine Cúm mùa (Influenza) 

Vaccine cúm mùa giúp giảm rõ rệt nguy cơ nhập viện ở người tiểu đường

Cúm mùa không phải là bệnh nhẹ với người mắc tiểu đường. Khi bị cúm, nguy cơ biến chứng viêm phổi ở người tiểu đường cao hơn nhiều lần so với người bình thường. Bệnh cúm ở người tiểu đường cũng trở nặng nhanh hơn và có thể dẫn đến nhập viện.

Tiêm vaccine cúm được xem là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất hiện nay. Nhiều nghiên cứu cho thấy tiêm phòng cúm giúp giảm rõ rệt nguy cơ nhập viện ở người tiểu đường. Vaccine cúm dạng tiêm đã được sử dụng trong nhiều năm và được chứng minh là an toàn cho người mắc tiểu đường. Người bệnh thường không được khuyến cáo dùng vaccine cúm dạng xịt mũi và nên trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế khi có thắc mắc.

Vaccine cúm cần được tiêm nhắc lại mỗi năm do virus cúm liên tục thay đổi. Thời điểm tiêm phù hợp nhất là trước mùa cúm để cơ thể kịp tạo miễn dịch bảo vệ. 

Vaccine Phế cầu (Pneumococcal)

Vaccine phế cầu giúp phòng ngừa nhiều bệnh nhiễm trùng nguy hiểm

Phế cầu là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh nhiễm trùng nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Người tiểu đường khi nhiễm phế cầu thường khó hồi phục do hệ miễn dịch suy yếu và đường huyết dễ mất kiểm soát. 

Tiêm vaccine phế cầu là cách đơn giản và hiệu quả để phòng ngừa các bệnh lý này. Vaccine đã được chứng minh an toàn và giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh nặng. Đa số người tiểu đường chỉ cần tiêm từ 1 đến 2 mũi trong suốt cuộc đời tùy theo độ tuổi và tiền sử tiêm chủng trước đó.

Việc lựa chọn loại vaccine và thời điểm tiêm cần được trao đổi với bác sĩ để phù hợp với từng cá nhân. Thông thường, người bệnh sẽ tiêm một mũi trước, sau đó nhắc lại mũi tiếp theo theo khuyến cáo. Chủ động tiêm phòng phế cầu là một bước quan trọng giúp người tiểu đường bảo vệ phổi và hạn chế những biến chứng nguy hiểm do nhiễm trùng gây ra.

Để thấy rõ lợi ích của việc tiêm phòng cúm và phế cầu với người mắc tiểu đường, bạn có thể tham khảo bảng so sánh dưới đây. Các thông tin được tổng hợp từ những nghiên cứu lớn và khuyến cáo của các tổ chức y tế uy tín cho thấy sự khác biệt rõ rệt về nguy cơ biến chứng giữa người có tiêm và không tiêm vaccine.

Vaccine Viêm gan B

Người mắc tiểu đường có nguy cơ nhiễm virus viêm gan B cao do quá trình chăm sóc và theo dõi bệnh thường xuyên phải tiếp xúc với kim tiêm, bút tiêm insulin và máy đo đường huyết. Nếu không sử dụng các dụng cụ này đúng cách hoặc dùng chung với người khác, nguy cơ phơi nhiễm virus qua đường máu sẽ tăng lên.

Khi đã nhiễm virus, đa phần người bệnh sẽ mang bệnh mạn tính suốt đời và đối mặt với nguy cơ xơ gan, ung thư gan, thậm chí là tử vong. Người tiểu đường mắc thêm viêm gan B khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Chính vì vậy, Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) khuyến cáo người mắc tiểu đường nên tiêm đầy đủ vaccine viêm gan B theo lịch phù hợp. Bên cạnh tiêm phòng, người bệnh cũng tuyệt đối không nên dùng chung các dụng cụ chăm sóc tiểu đường và nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn lịch tiêm phù hợp.

Vaccine Uốn ván - Bạch hầu - Ho gà (Tdap)

Vi khuẩn uốn ván có thể xâm nhập vào cơ thể qua những vết trầy xước rất nhỏ mà nhiều người thường chủ quan bỏ qua. Ở người tiểu đường, các vết trầy xước và vết cắt nhỏ thường lâu lành hơn, nguy cơ vi khuẩn uốn ván xâm nhập và phát triển cũng tăng lên.

Bệnh uốn ván gây co cứng cơ toàn thân khiến người bệnh khó há miệng, khó nuốt và đe dọa tính mạng. Bạch hầu và ho gà cũng là những bệnh nhiễm trùng nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến đường thở và tim mạch. Ở người tiểu đường, hệ miễn dịch suy yếu, các bệnh này thường diễn tiến nặng hơn, thời gian hồi phục lâu hơn và nguy cơ biến chứng cũng cao hơn.

Vaccine phối hợp uốn ván - bạch hầu - ho gà là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và cần thiết. Người trưởng thành nên tiêm nhắc lại mỗi 10 năm để duy trì miễn dịch bảo vệ. Bác sĩ vẫn có thể chỉ định tiêm nhắc sớm hơn nếu nhận thấy có nguy cơ cao. Chủ động tiêm phòng Tdap giúp người mắc tiểu đường giảm nguy cơ nhiễm trùng nặng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Các vaccine người tiểu đường nên cân nhắc tiêm bổ sung

Vaccine Zona thần kinh (Shingles)

Zona thần kinh là bệnh gây đau nhiều và dai dẳng ngay cả khi tổn thương da đã lành. Người mắc tiểu đường có nguy cơ bị Zona cao hơn và mức độ đau thường nặng hơn so với người khỏe mạnh. Cơn đau sau Zona có thể kéo dài nhiều tháng thậm chí nhiều năm và ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng sống hằng ngày.

Nguy cơ mắc Zona tăng theo độ tuổi, đặc biệt là ở người từ 50 tuổi trở lên. Với người tiểu đường lớn tuổi, việc mắc Zona không chỉ gây đau đớn mà còn làm sức khỏe suy giảm nhanh hơn. Vì vậy, vaccine Zona thần kinh được khuyến cáo cho người từ 50 tuổi hoặc tiêm sớm hơn theo chỉ định của bác sĩ.

Tiêm vaccine giúp giảm rõ rệt nguy cơ mắc Zona và làm nhẹ mức độ đau nếu vẫn chẳng may mắc bệnh. Đây là lựa chọn nên cân nhắc để bảo vệ sức khỏe lâu dài và duy trì chất lượng sống cho người mắc tiểu đường.

Một số vaccine tham khảo khác

Ngoài các vaccine quan trọng đã nêu, người mắc tiểu đường có thể cân nhắc thêm một số vaccine khác tùy theo tiền sử bệnh và khuyến cáo của bác sĩ:

• Vaccine thuỷ đậu: Nếu chưa từng mắc hoặc chưa tiêm phòng thủy đậu, việc tiêm vaccine giúp phòng tránh bệnh và hạn chế nguy cơ biến chứng nặng về sau.

• Vaccine COVID-19: Người mắc tiểu đường thuộc nhóm có nguy cơ cao khi nhiễm COVID-19 với khả năng bệnh diễn tiến nặng hơn. Tiêm nhắc lại đúng thời điểm giúp tăng cường miễn dịch đã suy giảm theo thời gian và giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. 

• Vaccine RSV (Respiratory Syncytial Virus): Vắc xin RSV được khuyến cáo cho người từ 75 tuổi trở lên và người 50 - 74 tuổi nếu có yếu tố nguy cơ cũng như phụ nữ mang thai để bảo vệ trẻ sơ sinh. 

Dưới đây là lịch tiêm chủng mẫu, tổng hợp các vaccine quan trọng cùng tần suất tiêm khuyến nghị. Lịch này mang tính tham khảo và có thể được điều chỉnh tùy theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tư vấn của bác sĩ điều trị.

Người mắc tiểu đường đi tiêm vaccine cần lưu ý điều gì?

Để việc tiêm vaccine đạt hiệu quả và an toàn, người mắc tiểu đường nên chuẩn bị kỹ và theo dõi sức khỏe cẩn thận. Dưới đây là những điểm quan trọng cần ghi nhớ:

• Giữ đường huyết tương đối ổn định trước khi tiêm: Khi đường huyết được kiểm soát tốt, cơ thể sẽ đáp ứng với vaccine tốt hơn và giảm nguy cơ gặp phản ứng không mong muốn sau tiêm.

• Theo dõi đường huyết sát trong 24 - 72 giờ sau tiêm: Sau khi tiêm, cơ thể có thể sốt hoặc mệt mỏi khiến đường huyết tăng tạm thời. Một số trường hợp ăn uống kém cũng có thể làm đường huyết hạ thấp nên cần kiểm tra đường huyết thường xuyên hơn bình thường.

• Không tiêm vaccine khi đang nhiễm trùng nặng hoặc trong đợt cấp của biến chứng tiểu đường: Tiêm vaccine trong thời điểm này có thể làm cơ thể mệt hơn và khó đánh giá phản ứng sau tiêm.

• Trao đổi trước với bác sĩ nếu có tình trạng sức khỏe đặc biệt: Người đang mang thai hoặc có suy thận, biến chứng tim mạch cần được tư vấn cụ thể để lựa chọn thời điểm và loại vaccine phù hợp.

Tiêm vaccine là một biện pháp hiệu quả giúp người mắc tiểu đường giảm nguy cơ nhiễm trùng và giảm biến chứng nguy hiểm. Chủ động tiêm phòng đúng và đủ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe trước mắt mà còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết về lâu dài. Nếu bạn đang sống chung với tiểu đường, hãy trao đổi với bác sĩ để xây dựng lịch tiêm vaccine phù hợp và bắt đầu bảo vệ bản thân ngay từ hôm nay!