Đái tháo đường tuýp 1 là một bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, thường khởi phát sớm và gắn liền với việc phải điều trị suốt đời bằng insulin. Bệnh khiến đường huyết tăng cao kéo dài, từ đó tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được kiểm soát tốt. Trong bài viết dưới đây, hãy cùng tìm hiểu rõ hơn về căn bệnh này để chủ động phòng ngừa và quản lý hiệu quả.

Tiểu đường tuýp 1 là bệnh gì?

Đái tháo đường tuýp 1 là tình trạng thiếu hụt insulin của cơ thể

Đái tháo đường tuýp 1 là một bệnh lý rối loạn chuyển hoá mạn tính do cơ chế tự miễn làm phá huỷ tế bào β của tuyến tụy, dẫn đến tình trạng thiếu insulin tuyệt đối. Bệnh thường khởi phát ở trẻ em và thanh thiếu niên, nhưng cũng có thể gặp ở người lớn. Khi không có insulin, quá trình chuyển hoá đường, chất béo và chất đạm bị rối loạn, gây tăng đường huyết kéo dài và làm tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm như nhiễm toan ceton, tổn thương tim mạch, thận, mắt và thần kinh. Vì vậy, tiểu đường tuýp 1 cần được chẩn đoán sớm và điều trị suốt đời bằng insulin để kiểm soát đường huyết và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Các giai đoạn của bệnh tiểu đường tuýp 1 (theo tiến triển bệnh)

Người bệnh tiểu đường nên kiểm tra đường huyết thường xuyên để kiểm soát lượng đường trong máu 

Giai đoạn 1 – Ngầm (Ủ bệnh)

• Bệnh khởi phát do cơ chế tự miễn, hệ miễn dịch tấn công và phá hủy dần tế bào beta của tụy.

• Xuất hiện các tự kháng thể đặc hiệu, thường gặp:

GADA (Glutamic Acid Decarboxylase Antibody)

IA-2A (Insulinoma-Associated Antigen-2 Antibody)

• Đường huyết còn bình thường, chưa có triệu chứng lâm sàng.

Vì diễn tiến âm thầm, giai đoạn này thường chỉ được phát hiện thông qua tầm soát ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao.

Giai đoạn 2: Bùng phát

• Khoảng 80-90% tế bào beta đã bị phá huỷ, dẫn đến thiếu insulin rõ rệt

• Rối loạn chuyển hóa glucose và lipid, xuất hiện các triệu chứng điển hình (4Ps): Tiểu nhiều, khát nhiều, ăn nhiều, sụt cân nhanh.

• Đây là giai đoạn bệnh bộc lộ lâm sàng, Chính những dấu hiệu này thường khiến người bệnh hoặc gia đình nhận ra bất thường và chủ động đi khám để được chẩn đoán.

Giai đoạn 3: Cấp tính

Đây là là giai đoạn nguy hiểm nhất của tiểu đường tuýp 1, khi cơ thể rơi vào tình trạng thiếu insulin tuyệt đối. Điều này làm tăng ly giải mỡ và sinh nhiều thể ceton, một trong những nguyên nhân chính gây ra nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA) – một biến chứng cấp cứu đe doạ tính mạng. Ở giai đoạn này, người bệnh cần được nhập viện và điều trị cấp cứu ngay để tránh những chuyển biến nghiêm trọng.

Tiểu đường tuýp 1 ở trẻ em

Ở trẻ em các dấu hiệu tiểu đường tuýp 1 thường bị hiểu nhầm sang những bệnh thông thường khác

Khởi phát nhanh và rầm rộ

Tiểu đường tuýp 1 ở trẻ em thường khởi phát rất nhanh và diễn tiến rầm rộ. Trẻ có thể chuyển từ trạng thái hoàn toàn khỏe mạnh sang mắc bệnh chỉ trong vài tuần ngắn ngủi. Do các triệu chứng ban đầu dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn, nhiều trường hợp trẻ được đưa đến bệnh viện muộn và chỉ được phát hiện tiểu đường tuýp 1 khi đã xuất hiện nhiễm toan ceton (DKA).

Dấu hiệu điển hình nhưng dễ bị bỏ qua

Ở trẻ em mắc tiểu đường tuýp 1, các dấu hiệu thường khá điển hình nhưng lại rất dễ bị bỏ qua, một số dấu hiệu như là:

• Tiểu nhiều, đái dầm.

• Khát nước, đòi uống nước liên tục.

• Sụt cân, chậm tăng cân.

• Mệt mỏi, ít chơi, ngủ nhiều.

• Dễ bị nấm miệng, bộ phận sinh dục

So sánh với những dấu hiệu của người lớn

Nguy cơ nhầm bệnh khác

Cao (nhầm rối loạn tiêu hoá, nhiễm trùng, mệt mỏi)

Thấp hơn

Thời điểm phát hiện

Dễ phát hiện muộn, nhiều ca khi đã có DKA

Thường phát hiện sớm hơn

Điều trị tiểu đường tuýp 1 như thế nào?

Với đái tháo đường tuýp 1, điều trị bằng insulin là hướng đi bắt buộc

Điều trị bằng Insulin

Với đái tháo đường tuýp 1, điều trị bằng insulin là hướng đi bắt buộc, bởi cơ thể người bệnh hoàn toàn mất khả năng sản xuất hormone này. Tất cả người mắc đái tháo đường tuýp 1 đều cần bổ sung insulin từ bên ngoài để đưa đường huyết về mức ổn định. 

Hiện nay có nhiều loại insulin khác nhau, được lựa chọn tùy theo nhu cầu và tình trạng của từng người bệnh. Insulin thường được tiêm dưới da từ 2–4 lần mỗi ngày, hoặc sử dụng máy bơm insulin – một thiết bị tự động giúp cung cấp insulin liên tục theo chương trình cài đặt, hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.

Theo dõi đường huyết

Theo dõi đường huyết thường xuyên là phần không thể thiếu trong điều trị tiểu đường tuýp 1, giúp người bệnh chủ động điều chỉnh liều insulin và chế độ ăn uống cho phù hợp. Việc kiểm tra đường huyết đều đặn giúp hạn chế biến động đường máu và phòng ngừa biến chứng. Người bệnh được khuyến nghị đo đường huyết ít nhất 4 lần mỗi ngày để kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

Kết hợp dinh dưỡng và lối sống

Chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát tiểu đường tuýp 1

Bên cạnh insulin, chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát tiểu đường tuýp 1. Về chế độ ăn, người bệnh nên:

• Ưu tiên nhóm tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, bánh mì nguyên cám, khoai, yến mạch để tránh tăng đường huyết đột ngột.

• Bổ sung đạm lành mạnh từ cá, thịt nạc, trứng, sữa ít béo, đậu hũ, các loại đậu.

• Tăng cường chất xơ từ rau xanh, trái cây ít ngọt giúp làm chậm hấp thu đường và tốt cho tiêu hoá.

• Sử dụng chất béo tốt như dầu ô liu, dầu cá, các loại hạt.

• Hạn chế đường đơn và thực phẩm chế biến sẵn như bánh kẹo, nước ngọt, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, rượu bia.

Bên cạnh đó, tập luyện thể dục thể thao đều đặn giúp tăng độ nhạy insulin và ổn định đường huyết. Người bệnh có thể lựa chọn các môn phù hợp như đi bộ nhanh, chạy bộ nhẹ, đạp xe, bơi lội, yoga hoặc các bài tập thể lực vừa phải. Nên duy trì vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày và theo dõi đường huyết trước – sau tập để điều chỉnh insulin và ăn uống cho an toàn.

Nhận biết sớm những dấu hiệu cảnh báo của đái tháo đường tuýp 1 chính là chìa khóa giúp phát hiện bệnh kịp thời và phòng tránh các biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ em. Đừng chủ quan trước những thay đổi bất thường của cơ thể. Hãy chủ động thăm khám sớm và theo dõi thông tin về bệnh tiểu đường  để cập nhật thêm nhiều thông tin sức khỏe hữu ích, giúp bảo vệ bạn và gia đình.