Đối với người sống chung với tiểu đường tuýp 1, việc kiểm soát đường huyết không chỉ là câu chuyện ăn uống hay tiêm thuốc mỗi ngày. Đôi khi, chỉ một sự cố nhỏ như quên liều tiêm hay một đợt cảm cúm cũng có thể đẩy cơ thể vào tình huống nguy kịch. Một trong những biến chứng đáng sợ nhất chính là nhiễm toan Ceton – tình trạng cơ thể bị nhiễm độc axit có thể dẫn đến hôn mê chỉ trong vòng 24 giờ. Hiểu rõ các dấu hiệu cảnh báo không chỉ là kiến thức, mà còn là kỹ năng bảo vệ mạng sống cho chính bạn và người thân.

Nhiễm toan Ceton (DKA) – Biến chứng tử thần ở người tiểu đường tuýp 1

Nhiễm toan Ceton là gì? Hiểu đơn giản, đây là tình trạng máu bị nhiễm axit do cơ thể tích tụ quá nhiều chất Ceton. Ở người tiểu đường tuýp 1, cơ thể bị thiếu hụt Insulin trầm trọng. Khi không có đủ Insulin, các tế bào không thể "mở cửa" để đón đường từ máu vào tạo năng lượng.

Lúc này, cơ thể rơi vào tình trạng đói, dù đường trong máu đang rất cao. Để duy trì hoạt động, cơ thể buộc phải đốt mỡ một cách ồ ạt để lấy năng lượng thay thế. Quá trình đốt mỡ cấp tập này sản sinh ra một chất Ceton (một loại axit). Khi chất này tràn ngập trong máu, nó gây nhiễm độc toàn bộ các cơ quan nội tạng.

Nhiễm toan Ceton thường gặp ở đái tháo đường type 1 nhưng cũng có thể ở type 2

Dấu hiệu nhận biết sớm

Bạn cần đặc biệt lưu tâm đến những thay đổi sau đây của cơ thể:

Hơi thở có mùi lạ (mùi táo chín)

Đây là một trong những dấu hiệu đặc trưng nhất. Khi chất độc Ceton tích tụ quá nhiều, cơ thể sẽ tìm cách đẩy chúng ra ngoài qua đường thở. Người nhà có thể ngửi thấy mùi trái cây lên men, mùi táo chín hoặc mùi nồng giống như nước rửa sơn móng tay tỏa ra từ hơi thở người bệnh. Nếu thấy dấu hiệu này, chứng tỏ máu đã bị nhiễm axit rất nặng.

Các triệu chứng thay đổi theo thời gian

• Giai đoạn đầu: Bạn sẽ cảm thấy khát nước kinh khủng, đi tiểu liên tục, khô miệng và sụt cân rất nhanh dù vẫn ăn uống.

• Giai đoạn nguy cấp: Nhịp thở trở nên nhanh, sâu và gấp gáp (cơ thể đang cố thở mạnh để đẩy axit ra ngoài).

  • Nhịp tim đập nhanh, huyết áp giảm, nhìn mọi thứ mờ đi.

  • Người bệnh bắt đầu lơ mơ, không tỉnh táo.

Xét nghiệm, chỉ số chẩn đoán nhiễm toan Ceton

Để khẳng định một người đang bị nhiễm toan Ceton, bác sĩ thường dựa vào 3 con số quan trọng:

• Đường huyết rất cao: Thường trên mức 250 mg/dL (13.9 mmol/L).

• Ceton xuất hiện: Tìm thấy chất Ceton khi xét nghiệm nước tiểu hoặc xét nghiệm máu.

• Máu bị nhiễm axit: Chỉ số pH trong máu xuống thấp (dưới 7.3).

Cảnh báo: Cơn đau bụng "giả" dễ gây nhầm lẫn

Rất nhiều người bệnh khi bị nhiễm toan Ceton lại thấy đau bụng dữ dội, buồn nôn và nôn mửa.

• Mối nguy: Những biểu hiện này rất giống với đau ruột thừa hoặc thủng dạ dày.

• Lời khuyên: Nếu chỉ tập trung vào cái bụng mà quên kiểm tra đường huyết, bác sĩ có thể chỉ định mổ nhầm. Thực tế, cơn đau này là do máu bị nhiễm axit gây kích ứng bên trong. Gia đình cần báo ngay cho bác sĩ rằng bệnh nhân có tiền sử tiểu đường tuýp 1 ngay khi vừa vào viện.

Cơn đau này là do máu bị nhiễm axit gây kích ứng bên trong

Các yếu tố nguy cơ dẫn đến tình trạng nhiễm toan Ceton

Có 3 nhóm nguyên nhân chính thường gặp:

• Sự cố Insulin: Quên tiêm thuốc, dùng sai liều, hoặc thiết bị tiêm (bút tiêm, máy bơm) bị hỏng, tắc kim mà người bệnh không hay biết.

• Đang bị nhiễm trùng: Khi bạn bị viêm phổi, nhiễm trùng đường tiểu hoặc sốt cao, cơ thể sẽ tiết ra các hormone chống lại Insulin, khiến nhu cầu Insulin tăng vọt.

• Cơ thể đang chịu áp lực lớn: Sau phẫu thuật, chấn thương nặng hoặc vừa trải qua cơn đau tim.

Quy trình theo dõi và kiểm tra tại nhà cho người bệnh

Khi nào bạn cần kiểm tra Ceton? Bất cứ khi nào đo đường huyết thấy trên 250 mg/dL, hoặc khi thấy người mệt lả, buồn nôn dù đường huyết chưa quá cao.

Cách làm: Sử dụng que thử nước tiểu (nhúng vào nước tiểu và xem màu sắc thay đổi) hoặc máy đo Ceton máu cầm tay.

Cách xử trí đúng: Nếu thử thấy Ceton tăng cao kèm theo thở dốc, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.

• Lưu ý đặc biệt: Đừng tự ý chữa tại nhà bằng cách chỉ tiêm thêm Insulin. Người bệnh lúc này cần được truyền dịch và bù khoáng chất (Kali) qua tĩnh mạch để tránh tim bị ngừng đập.

Nhiễm toan Ceton là một biến chứng nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa được. Chìa khóa quan trọng nhất là bạn cần tuân thủ việc tiêm thuốc và luôn lắng nghe cơ thể mình. Đừng bao giờ chủ quan trước một cơn khát lạ hay một hơi thở có mùi khác thường. Hãy luôn chuẩn bị sẵn que thử tại nhà và liên hệ y tế ngay khi thấy bất ổn để bảo vệ sức khỏe của chính mình.