1. วิธีเก็บรักษาอินซูลิน

1.1 อินซูลินที่ยังไม่ได้เปิดใช้ หรืออินซูลินใหม่ทั้งแบบขวดและปากกา 

- ให้เก็บไว้ในตู้เย็นช่องธรรมดาที่ชั้นวางของ อุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียส

- ห้ามนำอินซูลินใส่ในช่องแช่แข็ง และควรหลีกเลี่ยงการวางบริเวณฝาตู้เย็นหรือช่องแช่ผักเพราะอุณหภูมิมีความต่างจากที่กำหนด

- อินซูลินที่ยังไม่ได้เปิดใช้จะมีอายุการใช้งานตามฉลากที่ระบุไว้

1.2 อินซูลินที่กำลังใช้อยู่หรือเปิดใช้แล้ว 

- ให้เก็บไว้ที่อุณหภูมิห้อง ไม่เกิน 30 องศาเซลเซียส โดยมีอายุการใช้งานนานเฉลี่ย 28-30 วัน นับจากวันแรกของการเปิดใช้ (ขึ้นกับแต่ละยี่ห้อของอินซูลิน บางยี่ห้ออาจมีอายุการใช้งานนานถึง 56 วัน) ประสิทธิภาพของยาอาจลดลงได้เมื่อเปิดใช้นานเกิน 1 เดือน โดยเฉพาะเมื่อเก็บไว้ที่อุณหภูมิห้อง

- ให้เก็บไว้ในตู้เย็น ถ้าอุณหภูมิห้องสูงเกิน 30 องศาเซลเซียส และนำออกวางนอกตู้เย็นก่อนใช้ประมาณ 15-30 นาที เพื่อคลายความเย็น ลดการอุดตันของแกนเข็ม (สำหรับอุปกรณ์ฉีดที่เป็นแบบปากกา) และลดความเจ็บปวดขณะฉีด

1.3 การเก็บอินซูลินในกรณีที่ไม่มีตู้เย็น

- อาจเก็บไว้ในตุ่มน้ำที่ตั้งไว้ในที่ร่มแสงแดดส่องไม่ถึง หรือแช่ในกระติกใส่น้ำแข็ง โดยก่อนแช่ให้ห่อหุ้มยาด้วยกล่อง หรือถุงพลาสติกที่กันน้ำเข้าถึงยาได้

1.4 การพกพาอินซูลินเมื่อเดินทาง

- ถ้าเดินทางด้วยรถยนต์ ห้ามวางอินซูลินทิ้งไว้ในรถ หรือช่องเก็บของท้ายรถ ให้นำอินซูลินติดตัวไปทุกครั้งที่ออกจากรถ

- กรณีเดินทางโดยเครื่องบิน ห้ามเก็บยา/ ปากกาที่มียาบรรจุอยู่ไว้ในกระเป๋าเดินทางที่เก็บในห้องสัมภาระใต้ท้องเครื่องบิน ให้เก็บในกระเป๋าถือนำติดตัวขึ้นเครื่องบิน และควรขอเอกสารรับรองการรักษาจากแพทย์นำแนบไปด้วย

- ให้เก็บปากกาที่บรรจุอินซูลินแล้วไว้ในกล่องปากกาที่ได้มาพร้อมปากกา

- ไม่พกอินซูลินในกระเป๋าเสื้อ/ กางเกงที่แนบกับตัว เนื่องจากอุณหภูมิของร่ายกายสูงจะส่งผลให้ยาเสื่อมคุณภาพลงได้

1.5 ห้ามใช้อินซูลินเมื่อ

- ลักษณะของยาเปลี่ยนแปลงไป เช่น อินซูลินชนิดใสมีลักษณะขุ่น หรือเปลี่ยนสี อินซูลินชนิดขุ่นมีลักษณะตกตะกอน เมื่อคลึงขวด/ หลอดยาแล้วยาไม่เป็นเนื้อเดียวกัน

- อินซูลินเก็บไว้ในอุณหภูมิที่สูงหรือต่ำกว่าที่กำหนด

- อินซูลินหมดอายุ

เคล็ดลับการใช้อินซูลิน
– เก็บขวด หลอดหรือปากกาอินซูลินสำรองไว้ในกล่องภายในตู้เย็น
– เมื่อเปิดใช้ขวดครั้งแรก ให้เขียนวันที่ไว้บนฉลากของอินซูลิน
– หลีกเลี่ยงการเขย่าขวดและหลอดอินซูลินแรงเกินไป

2. ฉีดอินซูลิน ตรงไหนของร่างกาย

การฉีดอินซูลิน ต้องฉีดเข้าไปในชั้นไขมันใต้ผิวหนัง จุดทั้ง 4 จุดที่ปลอดภัยสำหรับการฉีดอินซูลิน ได้แก่:

1. ต้นขา: บริเวณหน้าขา อย่าฉีดบริเวณด้านในหรือด้านหลังของต้นขา
2. ต้นแขน: บริเวณเนื้อด้านข้างและด้านหลังของแขน หลีกเลี่ยงบริเวณกล้ามเนื้อและไหล่
3. หน้าท้อง: ทั่วหน้าท้องตั้งแต่ด้านล่างซี่โครงไปจนถึงแนวใต้เข็มขัด
4. ก้น: บริเวณก้นด้านบน

ซึ่งแต่ละตำแหน่งมีความเร็วในการดูดซึมที่แตกต่างกัน โดยบริเวณที่เหมาะสมที่สุด คือ หน้าท้อง ห่างจากสะดือประมาณ 3 ซม. หรือประมาณ 2 นิ้วมือ

อย่าลืมสลับตำแหน่งในการฉีดทุกครั้ง โดยวนไปตามส่วนต่างๆ ของร่างกาย การฉีดในบริเวณเดิมซ้ำๆ นั้นอาจทำให้เกิดก้อนไขมันใต้ผิวหนัง ทำให้การดูดซึมของยาลดลงได้

3. การฉีดอินซูลิน

ชนิดขวด

1. ล้างมือให้สะอาดและเช็ดให้แห้ง
2. เตรียมกระบอกฉีดยา สำลี และแอลกอฮอล์หรือน้ำยาฆ่าเชื้อให้พร้อม
3. คลึงขวดอินซูลินไปมาระหว่างมือทั้งสองข้าง
4. ทำความสะอาดขวดด้วยแอลกอฮอล์
5. ดูดอากาศเข้ามาในกระบอกฉีดยาให้ปริมาณเท่ากับอินซูลินที่ต้องการ
6. ดันอากาศเข้าไปในขวดแล้วดูดอินซูลินเข้ามาในกระบอกฉีดยา
7. ตรวจสอบให้แน่ใจว่าไม่มีอากาศอยู่ภายในกระบอกฉีดยา
8. ฉีดอินซูลินในบริเวณที่แนะนำ
9. ทิ้งกระบอกฉีดยาลงในถังขยะที่เหมาะสม
ข้อแนะนำ: ห้ามใช้กระบอกฉีดยาหรือเข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่นโดยเด็ดขาด

ชนิดปากกา

1. ล้างมือให้สะอาดและเช็ดให้แห้ง
2. ถอดฝาปากกาออก
3. ดึงเอาฝาครอบปิดตัวเข็มออกแล้วใส่เข็มเข้ากับตัวปากกา
4. หมุนปรับขนาดอินซูลิน 2 ขีด
5. ถือปากกาโดยหันปลายเข็มขึ้นด้านบน จากนั้นกดปุ่มฉีดจนสุดจนกว่าจะเห็นหยดอินซูลินที่ปลายเข็ม โดยปุ่มหมุนปรับขนาดควรกลับมาที่เลขศูนย์หลังขั้นตอนนี้
6. หมุนปุ่มปรับขนาดให้ได้ตามจำนวนของอินซูลินที่ต้องการ
7. ใช้มือข้างหนึ่งจับปากกาโดยนิ้วหัวแม่มือควรต้องสามารถแตะปุ่มฉีดได้
8. ใช้มืออีกข้างหนึ่งดึงผิวหนังบริเวณที่จะฉีดขึ้นมาเบา ๆ ปักเข็มเข้าไปที่มุม 45 ถึง 90 องศา สอบถามแพทย์หรือพยาบาลว่ามุมใดดีที่สุด ขณะที่เสียบเข็มคาไว้ใต้ผิวหนัง ให้กดปุ่มฉีดจนตัวเลขกลับเป็นเลขศูนย์ กดค้างไว้ 10 วินาที
9. ถอนเข็มออก ถ้าหากมีเลือดออกขณะที่ดึงเอาเข็มออก ให้ใช้สำลีชุบแอลกอฮอล์กดเบา ๆ โดยห้ามคลึงบริเวณที่ฉีด
10. สวมปลอกเข็มกลับอย่างระมัดระวัง ไม่แนะนำให้ใส่เข็มค้างไว้ที่ปากกาหากไม่ได้ใช้งาน
11. ทิ้งเข็มที่ใช้แล้วลงในถังขยะที่เหมาะสม
12. ใส่ฝาปากกากลับและเก็บปากกาอินซูลินไว้ในที่เย็น
ข้อแนะนำ: ห้ามใช้กระบอกฉีดยาหรือเข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่นโดยเด็ดขาด

4. ข้อควรรู้

สำหรับผู้ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 การเรียนรู้วิธีฉีดอินซูลินด้วยตัวเองเป็นทักษะที่จำเป็นมาก เพราะยากที่จะหาคนอื่นมาฉีดอินซูลินให้ได้ตลอดเวลา และหากสามารถฉีดได้ด้วยตัวเองจะทำให้ผู้เป็นเบาหวานมีอิสระและมั่นใจว่าสามารถจัดการกับอาการต่าง ๆ ของโรคเบาหวานได้

ทักษะที่สำคัญอีกประการหนึ่งที่ต้องเรียนรู้นอกจากการฉีดอินซูลิน คือ วิธีการเก็บอินซูลินอย่างถูกต้อง หากอินซูลินเย็นหรือร้อนเกินไป อินซูลินจะเริ่มสลายตัวและไม่ออกฤทธิ์อย่างที่ควรจะเป็น และนั่นป็นเหตุผลว่าทำไมการเก็บรักษาอินซูลินให้เหมาะสมจึงมีความสำคัญ