Cuộc sống sau chẩn đoán

Bạn có bao giờ cảm thấy như bệnh đái tháo đường típ 1 (T1D) là một “ông chủ vô hình” mà bạn phải phục tùng 24/7 không?

Ban đầu, cảm giác đó là thật. Ở nhiều cộng đồng châu Á, người ta hiếm khi nói về

đái tháo đường típ 1 và thường hiểu sai về bệnh này. Nhưng bạn không hề đơn độc, và cuộc sống của bạn không dừng lại ở đây. Dù bạn đang cố gắng điều chỉnh bữa ăn để phù hợp với truyền thống gia đình hay âm thầm đối mặt với định kiến, hành trình sống cùng T1D của bạn vẫn luôn có ý nghĩa.

Gặp gỡ Ron Aves, được chẩn đoán vào năm 2017. Anh chia sẻ:

“Giống như chính căn bệnh T1D, những thay đổi về ăn uống và lối sống đã khiến tôi

hoàn toàn bất ngờ. Tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải thích nghi dần dần nếu muốn sống một cuộc sống bình thường. Tôi vẫn nhớ cảm giác choáng ngợp khi nhận được chẩn đoán và khoảng thời gian tuyệt vọng trong năm đó. Gửi đến những ai vừa bắt đầu hành trình này — xin gửi bạn một cái ôm thật chặt. T1D là một cuộc đua đường dài, không phải chạy nước rút. Mục tiêu của bạn là tìm ra điều phù hợp với bản thân và xây dựng một mối quan hệ lành mạnh với T1D.”

Nhiều người sống với T1D không chỉ tồn tại — họ còn vươn lên mạnh mẽ. Ngay cả ở

những nơi mà việc tiếp cận chăm sóc hay hỗ trợ còn hạn chế, nhiều người châu Á mắc T1D vẫn đang tìm cách để sống tốt — âm thầm, kiên cường mỗi ngày.

Khi bạn tiếp tục đọc, có thể bạn sẽ tìm thấy chìa khóa dành cho riêng mình.

Giờ hãy cùng tìm hiểu cách khoa học hỗ trợ cho những lựa chọn hằng ngày của bạn.

Cơ sở khoa học về dinh dưỡng và lối sống cho người mắc đái tháo đường típ 1

Quản lý T1D không chỉ là tiêm insulin. Nó bao gồm việc chăm sóc toàn diện cho bản

thân — ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc chất lượng, quan tâm đến sức khỏe tinh thần, tránh thuốc lá, và nhờ đến hệ thống hỗ trợ khi cần. Người mắc T1D cùng đội ngũ chăm sóc sức khỏe của họ nên hợp tác để xây dựng kế hoạch chăm sóc vừa thực tế vừa hỗ trợ hiệu quả (tham khảo từ Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ, 2017).

Dựa trên cơ sở khoa học, đây là một số lời khuyên được các chuyên gia và tổ chức,

như ADA, khuyến nghị.

Mẹo dinh dưỡng cho người mắc T1D

ĐẾM CARBOHYDRATE (tinh bột) giúp người mắc T1D điều chỉnh liều insulin dựa trên

lượng carbohydrate trong bữa ăn. Phương pháp này cho phép họ thưởng thức nhiều lựa chọn thực phẩm hơn trong khi vẫn duy trì đường huyết ổn định. Mục tiêu là giúp người mắc T1D — cũng như những người có nguy cơ — hiểu cách ăn uống lành mạnh có thể giảm nguy cơ phát triển bệnh đái tháo đường hoặc các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác (Van Horn, 2007).

Carbohydrate ảnh hưởng nhiều nhất đến đường huyết. Nghiên cứu cho thấy chất béo,

protein và chỉ số đường huyết cũng tác động và nên được cân nhắc khi tính liều insulin. Thời điểm tiêm cũng quan trọng — chẳng hạn như pre-bolusing, nghĩa là tiêm insulin vài phút trước khi ăn (Marsh, 2022).

Ăn uống lành mạnh không chỉ giúp ổn định đường huyết — mà còn giúp bạn cảm thấy

khỏe mạnh và xây dựng mối quan hệ tích cực với thực phẩm. Những lựa chọn thông minh sẽ nuôi dưỡng cơ thể và hỗ trợ quản lý đái tháo đường hàng ngày. (Tips for Eating Well, n.d.).

NHỮNG NGUYÊN TẮC ĂN UỐNG LÀNH MẠNH theo Tips for Eating Well (n.d.):

• Nửa đĩa của bạn nên được lấp đầy bằng rau không chứa tinh bột.

• Chọn protein nạc hoặc từ thực vật.

• Bao gồm ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau củ chứa tinh bột và sữa ít béo.

• Hạn chế nêm thêm đường và thực phẩm chế biến sẵn.

• Bổ sung chất béo lành mạnh như các loại hạt và dầu ô liu.

• Uống nước hoặc các loại đồ uống không calo

Mẹo vận động cho người mắc T1D

Lối sống của chúng ta rất quan trọng! Ủy ban Thực hành Chuyên môn của Hiệp hội

Đái tháo đường Mỹ (2025) chia sẻ những mẹo hữu ích sau cho thanh thiếu niên mắc T1D:

• VẬN ĐỘNG NHIỀU HƠN, CẢM THẤY TỐT HƠN: Hoạt động thể chất giúp tăng năng lượng, ổn định đường huyết và cải thiện sức khỏe tổng thể.

• NGỒI ÍT HƠN, VẬN ĐỘNG THÔNG MINH: Giới hạn thời gian sử dụng thiết bị điện tử dưới 2 giờ mỗi ngày. Ngồi ít hơn = kiểm soát đường huyết tốt hơn và tinh thần vui vẻ hơn.

• TÂM TRẠNG QUAN TRỌNG: Ăn uống lành mạnh và duy trì vận động giúp giảm căng thẳng. Trò chuyện với nhà trị liệu có thể giúp bạn hiểu cách suy nghĩ, cảm xúc và hành động phối hợp để cải thiện cảm giác của bản thân.

• KIỂM TRA THÓI QUEN HẰNG NGÀY: Giấc ngủ, công việc theo ca và thói quen cuối tuần đều ảnh hưởng đến đường huyết, cân nặng và nhiều khía cạnh khác của sức khỏe.

Những thói quen đơn giản nhưng hiệu quả

Chúng ta biết rằng ngay từ khoảnh khắc được chẩn đoán mắc T1D, việc hình thành

các thói quen sống lành mạnh — đặc biệt là các chế độ ăn giúp bạn sống khỏe và tận

hưởng cuộc sống — là rất quan trọng, ngay cả khi đang sống chung với bệnh.

Sống với T1D thường đồng nghĩa với việc luôn quan tâm đến sức khỏe của bản thân.

Các hướng dẫn có thể hữu ích, nhưng những quy tắc cứng nhắc không phù hợp với tất cả mọi người.

Annie Lugay, người đã sống chung với T1D suốt 43 năm, chia sẻ:

“Tôi không tin vào việc kiêng khem nghiêm ngặt — tôi chỉ duy trì sự chú ý và

cân nhắc trong ăn uống.”

Vậy, cô ấy làm điều đó như thế nào?

Đây là những mẹo hàng đầu của Annie:

• ĂN UỐNG THÔNG MINH, DUY TRÌ HIỆU QUẢ: “Tôi đếm lượng carbohydrate, kiểm soát khẩu phần và điều chỉnh insulin khi cần. Nếu ăn nhiều hơn, tôi vận động nhiều hơn. Tôi tận hưởng thức ăn, nhưng biết làm sao để phù hợp với bản thân — đặc biệt là buổi tối, tôi giới hạn carbohydrate trong khoảng 15–30 gram.”

• VẬN ĐỘNG THƯỜNG XUYÊN, DÙ MỖI LẦN MỘT ÍT: “Ngồi quá lâu có thể làm đường huyết của tôi tăng vọt. Vì vậy, tôi đặt đồng hồ hẹn giờ và nghỉ giải lao ngắn 5 phút để duỗi người, đi bộ nhanh ba lần một tuần, tập các động tác nhẹ, hoặc đặt mục tiêu 5.000 bước mỗi ngày.”

ĐẢM BẢO GIẤC NGỦ: Giấc ngủ là yếu tố thay đổi cuộc chơi. Tôi đi ngủ vào 9–10 giờ tối và đảm bảo ít nhất 6–7 giờ nghỉ ngơi. Ngủ tốt hơn = đường huyết ổn định hơn. Tôi xemviệc nghỉ ngơi là một phần cần có trong kế hoạch chăm sóc, không phải là một tùy chọn.”

Cách thích nghi và sống tốt cùng T1D

Sống với T1D không hề dễ dàng — và điều đó hoàn toàn bình thường. Bạn không cần

phải hiểu hết mọi thứ ngay hôm nay.

Ron Aves, hiện đã trải qua chín năm sống cùng T1D, chia sẻ:

“Chín năm sống với T1D đã dạy tôi rằng, dù tôi có quan tâm và lo lắng đến mức

nào về những yếu tố ảnh hưởng đến đường huyết, vẫn có những lúc tôi làm sai mà không hiểu tại sao. Và điều đó hoàn toàn bình thường, ngay cả khi bạn chưa sẵn sàng để tin điều đó.”

Đây là những khía cạnh đã tạo ra sự khác biệt lớn nhất đối với tôi:

• GHI NHẬN MẪU HÌNH CỦA BẢN THÂN: Bao gồm lượng insulin đã tiêm, những gì tôi đã ăn và mức đường huyết sau đó. Bạn có thể thêm các yếu tố khác theo thời gian — chỉ cần bắt đầu từ những bước nhỏ.

• HOẠT ĐỘNG THỂ CHẤT ĐỀU ĐẶN: Đi bộ, chạy, hoặc nâng tạ; chọn bất cứ hoạt

  động nào bạn cảm thấy dễ thực hiện nhất.

• MỐI QUAN HỆ VÀ CỘNG ĐỒNG: Tìm một người để chia sẻ những khó khăn của bạn. Bạn không nên mang gánh nặng này một mình.

Chìa khóa là sống cùng T1D, chứ không phải sống vì T1D.

Vượt qua mọi trở ngại…

Chúng ta ăn uống lành mạnh để cảm thấy khỏe mạnh.

Chúng ta vận động để duy trì sức khỏe.

Chúng ta không chỉ tồn tại — chúng ta còn vươn lên mạnh mẽ. Bạn cũng có thể làm được.