အမျိုးအစား ၁ ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင်လည်း အခြားလူများလိုပင် ဖျားနာခြင်း၊ အအေးမိခြင်း၊ တုပ်ကွေးဖြစ်ခြင်းများ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ သို့သော် ဖျားနာခြင်းသည် သွေးတွင်းအချိုဓာတ်အပေါ် ထိခိုက်မှုများစွာ ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ပိုမိုသတိပြုရန် လိုအပ်ပါတယ်။

ဖျားနာခြင်းက သွေးအချိုဓာတ်ကို ဘယ်လိုသက်ရောက်သလဲ။

ဖျားနာတဲ့အချိန်တွေမှာ သွေးတွင်းအချိုဓာတ်ကို အလွန်ခန့်မှန်းရခက်ပါတယ်။ ဖျားနာ​နေမကောင်းဖြစ်ခြင်းက ဆီးချိုအပေါ်ကို ဘယ်လိုသက်​ရောက်မှုရှိမလဲဆိုတာလည်း ​သေချာမသိနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဆီးချိုရောဂါရှိသူတွေ နေထိုင်မကောင်းဖြစ်တဲ့အခါ မိမိရဲ့ သွေးတွင်းအချိုဓာတ်ကို ပုံမှန်ထက်ပိုပြီး မကြာခဏ စစ်ဆေးဖို့နဲ့ အင်ဆူလင်ဆေးတွေကို လိုသလိုချိန်ညှိဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

ဖျားနာခြင်း၊ ကိုယ်အပူချိန်မြင့်ခြင်းများဖြစ်သောအခါ ခန္ဓာကိုယ်က ရောဂါပိုးကို တိုက်ဖျက်ရန် စွမ်းအင်ပိုမိုလိုအပ်လာပြီး အင်ဆူလင်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လျော့နည်းစေတတ်ပါတယ်။

• ဆဲလ်များသည် ဂလူးကိုစ်ကိုအသုံးပြုရန်အတွက် အင်ဆူလင်ပိုမိုလိုအပ်လာနိုင်သလို

• မလုံလောက်ပါက ခန္ဓာကိုယ်သည် အဆီနှင့် ကြွက်သားများကို ဖြိုခွဲ၍ စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်ခြင်း (ketogenesis) ပြုလုပ်တတ်တယ်။

ထိုကဲ့သို့ဖြစ်လာလျှင် “ကီတုန်း” (Ketone bodies) ဆိုသည့် အပျက်ဓာတ်များ သွေးထဲတွင် စုဆောင်းလာပြီး “ဆီးချိုဆိပ်တက်ခြင်း” (Diabetic Ketoacidosis - DKA) ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။

ဖျားနာချိန်တွင် လိုက်နာရန် အဓိကအချက်များ

1. အင်ဆူလင်ကို လုံးဝ မရပ်ရပါ။ သွေးအချိုဓာတ်နှင့် အစားအစာအခြေအနေကို သုံးသပ်ပြီး အင်ဆူလင်ပမာဏကို တဖြည်းဖြည်းချိန်ညှိရပါမည်။

2. သွေးအချိုဓာတ်ကို ပုံမှန်ထက် မကြာခဏစစ်ဆေးပါ။ Strip ပြားများရှိပါက တစ်နေ့ ၃-၄ ကြိမ် စစ်ဆေးရန်။ အခြေအနေမကောင်းလျှင် ၂-၄ နာရီခြား စစ်ပါ။

3. အရည်များများ သောက်ပါ။

4. အစာစားခြင်းကို မလျော့ပါနှင့်။ မိမိစားနိုင်သလောက် နည်းနည်းချင်း သတ်မှတ်အချိန်အတိုင်း စားသုံးပါ။

5. အဖျားကျအောင် ဆောင်ရွက်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်မြင့်နေခြင်းသည် သွေးချိုတက်ခြင်းကိုပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပါသည်။

6. ကီတုန်းဓာတ်ကို စောင့်ကြည့်ပါ။ Ketone Strip ပြား  ဖြင့် ဆီး/သွေးကနေ စစ်ဆေးနိုင်သည်။ မိမိအိမ်တွင်မရှိပါက ကျန်းမာရေးဌာနသို့သွားပါ။

ကီတုန်းဓာတ်တက်ခြင်း၏လက္ခဏာများ

• အသက်ရှူထုတ်လျှင် သစ်သီးနံ့ဆန်ဆန် စိမ်းရွှင်ရွှင်အနံ့ရှိခြင်း

• အရမ်းရေငတ်ခြင်း၊ အိမ်သာ ခဏခဏသွားခြင်း

• ပင်ပန်းခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း

• အသက်ရှူရခက်ခြင်း၊ အသက်ရှိုက်ရှုရခြင်း

• သတိလစ်ခြင်း၊ သတိဉာဏ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊တက်ခြင်း

ထိုလက္ခဏာများရှိပါက ဆီးချိုဆိပ်တက်ခြင်းဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ချက်ချင်းဆရာဝန်ကို ဆက်သွယ်ရန်လိုအပ်ပါသည်။

ကီတုန်းအတိုင်းအတာပေါ် မူတည်၍ အင်ဆူလင်ထိန်းညှိခြင်း

ကီတုန်းမရှိ/နည်းနည်းရှိနေသော်လည်း သွေးချိုတက်နေပါက –

• တစ်နေ့တာ အာနိသင်မြန်အင်ဆူလင်ပမာဏ၏ ၅–၁၀% ကို ထိုးပါ။

• ၂–၄ နာရီခြား တစ်ကြိမ် ထပ်ထိုးနိုင်သည်။

ကီတုန်းအတော်အသင့်/အများအပြားရှိနေပြီး သွေးချိုတက်နေပါက –

• တစ်နေ့တာ အင်ဆူလင်ပမာဏ၏ ၁၀–၂၀% ကို ထိုးပါ။

• ထပ်မံစစ်ဆေးခြင်းနှင့် ထပ်ထိုးခြင်းများအတွက် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်လိုအပ်ပါသည်။

အန်ခြင်း၊ အစာမစားနိုင်ခြင်း ဖြစ်လာပါက –

• ဆီးချိုဆိပ်တက်ခြင်း(DKA ) ဖြစ်နိုင်ချေရှိသောကြောင့် ဆရာဝန်သို့ ချက်ချင်းဆက်သွယ်ပါ။သို့မဟုတ် ဆေးရုံ/ဆေးခန်းသို့ ချက်ချင်းသွားရောက်ပြသပါ။

နိဂုံးချုပ်

ဖျားနာခြင်းသည် ဆီးချိုရောဂါသည်များတွင် သွေးအချိုဓာတ်ပြောင်းလဲမှုများစွာ ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ဆိုးရွားသော ဆီးချိုဆိပ်တက်ခြင်းစသည့်အန္တရာယ်များဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

ထိုကြောင့်—

• သွေးအချိုဓာတ်ကို မကြာခဏစစ်ပါ

• အင်ဆူလင်ကို မှန်မှန်ထိုးပါ

• ရေ၊ အစာမလျော့ပါနှင့်

• လက္ခဏာများတိုးလာပါက ချက်ချင်း ဆရာဝန်ဆီသွားရန် မပျက်မကွက်လုပ်ဆောင်ပါ။