ជីវិតក្រោយធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ​

ឲ្យ​តែអ្នកដែលរស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) សុទ្ធតែ​ត្រូវ​រង​ទុក្ខបុកម្នេញ ឬផលវិបាក រកតែពេលស្រួល​ខ្លួន​មិនបានគ្រប់​វិនាទី​ ​​ (២៤/៧)​ ​​មែនទេ? ចុះ​ធ្វើម៉េច​ទើបអាចគ្រប់គ្រងជំងឺទឹកនោមផ្អែមឲ្យកាន់តែល្អ?

មិនខុសទេ បើ​គិតឃើញបែបនេះ។ មែនទែនទៅ​​សហគមន៍​អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែម​នៅអាស៊ីច្រើនរាប់មិនអស់ ​កម្រនឹង​លើកឡើង​ពី​បញ្ហាអស់នេះ​មក​ជជែកវែកញែក​ណាស់ ដែលជា​ហេតុ​បង្កជា​ការ​យល់ច្រឡំ ឬ​ចេះ​តែយល់ឃើញ​តាមគ្នាដោយ​មិនត្រឹមត្រូវ​តាមក្បួនវេជ្ជសាស្ត្រ។ ​អ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) ច្រើន​ណាស់​មិនមែនតែអ្នក​នោះទេ ដែលយល់ខុសបែបនេះ ហើយ​រស់នៅក្រោមគំនាបរបបអាហារ​និង​ទម្លាប់​រស់នៅ​ប្រចាំថ្ងៃ ដោយ​យល់​ថា ​សុខភាព​អ្នក​ T1D បើមិនធ្វើ​ដូច្នេះទេ ស្ថានភាពជំងឺនឹង​កាន់តែលំបាក ឬគ្រោះថ្នាក់​ដល់អាយុជីវិតជាដើម។

ជាក់ស្ដែង​ក្នុង​អត្ថបទនេះ នឹង​ពន្យល់ពី​សេរីភាព ចាក​ឲ្យ​ផុត​ពីកង្វល់តែមួយ​ជ្រុងនេះ ហើយអ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) នៅតែ​បន្តរបស់នៅ​ប្រកបដោយ​សុខភាពល្អធម្មតា។ កំពុងតែឆ្ងល់ហើយមែនទេ​ថា​​ត្រូវធ្វើម៉េចខ្លះ?

អ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) Ron Aves ដែល​បាន​ធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ​នៅឆ្នាំ ២០១៧ បានចែករំលែកបទពិសោធន៍​ជុំវិញ​បញ្ហានេះ​ដូច្នេះថា៖ “ខ្ញុំរស់នៅ​ជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) ផ្ទាល់ ការផ្លាស់ប្តូររបបអាហារនិងរបៀបរស់នៅ បង្កផលលំបាកដល់ខ្ញុំ​ច្រើន​ណាស់។ ខ្ញុំអត់ជម្រើសទេ ក្រៅ​ពី​ព្យាយាមប្រឹងសម្របខ្លួន​បន្តិចម្តងៗ បើចង់មានសុខភាពល្អ​បាន​រស់នៅ​​ធម្មតាដូចគេឯង។ ខ្ញុំ​បាក់ទឹកចិត្តខ្លាំង​ ហើយ​អស់សង្ឃឹមរលីងក្នុងឆាកជីវិត ​ពេលដែលគ្រូពេទ្យបញ្ជាក់​ថា ខ្ញុំ​មានទឹកនោមផ្អែម​ប្រភេទ១។ ​ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំចង់ប្រាប់អ្នកទើបទទួលរោគវិនិច្ឆ័យ​និង​ដឹង​ថា​ខ្លួន​មាន T1D ​ដោយក្ដីស្រឡាញ់​ថា T1D ប្រៀប​ដូចជាការរត់ម៉ារ៉ាតុង អ៊ីចឹង ​មិនមែនជា​ប្រណាំងរត់ប្រណាំង​ទេ។ ជាគោលដៅ​របស់យើងដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ១ ​គឺ​​ត្រូវខិតខំ​ស្វែងរកចំណុចកណ្ដាល​មួយ​ដែល​ល្អ​សម្រាប់​យើង និង ល្អ​ទាំង​ T1D”។

អ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) ច្រើនណាស់​មិនត្រឹមតែខិតខំតស៊ូ​ជាមួយជំងឺ​ដើម្បី​តែ​បាន​ដង្ហើមរស់ទេ ប៉ុន្តែ​ក្នុងចំណោម​អ្នកទាំងនោះ​ជាច្រើនខំ​ពុះពារ​ណាស់​ដើម្បី​ការ​រីកចម្រើនដើម្បី​សម្រេចគោលដៅ​ ទោះជា​ស្ថិតក្នុង​ស្ថានភាព​លំបាកដូចជា ខ្វះ​ខាតសេវាសុខាភិបាល ឬ​ការលើកទឹកចិត្តក៏ដោយ។ អ្នករស់នៅជាមួយ T1D នៅប្រទេសយើង ប្រទេសជិតខាងយើង ឬ​នៅតាមបណ្ដា​ប្រទេសនានា​នៅ​ទ្វីបអាស៊ី ទាំងមូលគឺ ខិតខំ​ទាំងកម្លាំងកាយចិត្ត​ដោយ​ខ្លួនឯងផ្ទាល់ មិនឈប់ឈរ​ គ្រប់វិនាទី ដើម្បី​ផ្លែផ្កាជីវិត និង​ក្ដីស្រម៉ៃរបស់ខ្លួន។

បានអានប៉ុណ្ណេះ ​យល់ខ្លះហើយ​ត្រូវអត់? យើង​ខ្លួនឯង​ក៏​មាន​ក្ដីស្រមៃដែលចង់ជំនះ​សម្រេច​ឲ្យ​បាន​ដែរ​ត្រូវអត់?

តោះ! ឥឡូវ​ងាកមក​ពិចារណាថា​តើ វិទ្យាសាស្ត្រ​ជួយ​ដល់​ជម្រើសនៃការរស់នៅ​ប្រចាំថ្ងៃ​របស់អ្នក T1D វិញម្ដង​ថា​មានអ្វីខ្លះ។

ការបកស្រាយតាមបែបវិទ្យាស្ត្រ​អំពី​របបអាហារនិងរបៀបរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ​សម្រាប់ អ្នកមានT1D

ការគ្រប់គ្រងបញ្ហាទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) មិនត្រឹមតែអាំងស៊ុយលីនមួយមុខនោះទេ គឺ​មាន​ជម្រើសច្រើនដែល​ទាមទារ​ឲ្យ​ការ​យកចិត្តទុកដាក់ថែទាំខ្លួនឯងផ្ទាល់​តាមរយៈ​ការរៀបចំរបបអាហារ ​លំហាត់ប្រាណ ​ការ​គេង​ឲ្យ​បាន​គ្រប់គ្រាន់​ស្កប់ស្កល់ ថែរក្សាសុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​ឲ្យល្អ ​មិនជក់បារី ឬ​ធ្វើ​សកម្មភាពមិនល្អណា​ដែល​ប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ ​ជាអ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) ​​ និង​វេជ្ជបណ្ឌិតគួរតែធ្វើសហការគ្នា ​​ដើម្បីបង្កើតផែនការថែទាំ​និង​តាមដាន​ ដែល​​អាចអនុវត្តបានពិតប្រាកដ។ នេះ​បើយោងតាម​ការ​ចេញផ្សាយ​របស់​សមាគមន៍​ទឹកនោមផ្អែមសហរដ្ឋ​អាមេរិក ​ដែល​ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពី​ឆ្នាំ ២០១៧ ហៅកាត់​ថា ADA (American Diabetes Association, 2017)។​

ខាងក្រោម​នេះ​ជា​គន្លឹះបែបវិទ្យាសាស្ត្រ​ដែលអ្នកជំនាញពីស្ថាប័ន​នានា និងអង្គការ​ ADA ផ្តល់អនុសាសន៍ ដើម្បី​ឲ្យ​អ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) អនុវត្ត​។ ដំបូន្មាន​ពីអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​មាន​ដូចជា៖

គន្លឹះ​នៃការរៀបចំរបប​អាហារសម្រាប់អ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D)

ការរាប់កាបូអ៊ីដ្រាត ជួយឲ្យអ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) អាច​កំណត់ បរិមាណ​អាំងស៊ុយលីន តាមប្រភេទ និងបរិមាណកាបូអ៊ីដ្រាតបានទទួលទាន។ វិធីនេះអាចឲ្យអ្នកជំងឺ​ មាន​ជម្រើសអាហារកាន់តែច្រើន ដើម្បី​អាច​រក្សាបរិមាណ​ជាតិស្ករក្នុងឈាមឲ្យមានលំនឹងល្អ។ បើរបបអាហារល្អ ​នោះ​ឱកាស​នៃ​ការ​បង្កវិបាកនានា​របស់អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែម ឬ​ជំងឺផ្សេងៗ​ក៏កាន់តែទាប​ទៅ​តាមហ្នឹងដែរ។ នេះបើយោងតាមការចេញផ្សាយ​កាល​ពី​ឆ្នាំ ២០០៧​ របស់ Van Horn, 2007)។

កាបូអ៊ីដ្រាត ​មានផលប៉ះពាលខ្លាំងលើជាតិស្ករក្នុងឈាម។ យោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវ​បាន​បង្ហាញ​ថា ខ្លាញ់ ប្រូតេអ៊ីន និង​ កម្រិត ​Glycemic Index (GI) គឺ​ពិតជាបណ្ដាលឲ្យ​កម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមប្រែប្រួលពិតមែន ឬ​សូម្បីតែពេលដែល​គណនា​បរិមាណអាំងស៊ុយលីន (Insulin dose) ។ កត្តា​ពេលវេលា​​ក៏​រាប់ចូលថាសំខាន់ដែរ។ ជាក់ស្ដែងដូចជា​ការ​ចាក់​អាំងស៊ុយលីន​មុន​ទទួលទាន​អាហារប៉ុន្មាននាទី ​ដើម្បីជួយរក្សាជាតិស្ករក្នុងឈាមឲ្យមានស្ថិរភាព និងកាត់បន្ថយការកើនឡើង​កម្រិត​ជាតិស្ករ​បន្ទាប់ពីបរិភោគរួច (Marsh, 2022)។

ការទទួលអាហារដែលមានសុខភាពល្អ ក៏ជួយឲ្យអ្នកមាន អារម្មណ៍ល្អ និងទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានជាមួយអាហារ ផងដែរ។ ជម្រើសឆ្លាតវៃនឹងផ្តល់ថាមពលសម្រាប់រាងកាយ និងគាំទ្រការគ្រប់គ្រងជំងឺទឹកនោមប្រចាំថ្ងៃ (Tips for Eating Well, n.d.)។

គោលការណ៍​អាហារសុខភាពងាយៗ​ពី "គន្លឹះសម្រាប់រៀបចំ​អាហារ​ឲ្យ​ល្អ (n.d.)" មាន​ដូចជា៖

• បង្កើតរបបអាហារ​បន្លែមិនមានជាតិ​ម្សៅ​ឲ្យបានពាក់កណ្ដាលចាន ហើយ​ចៀសវាង​បន្លែមានជាតិម្សៅខ្ពស់

• ជ្រើសរើសប្រភេទប្រូតេអ៊ីនមានជាតិខ្លាញ់ទាប

• បញ្ចូលអាហារដែលមានសរសៃជាតិខ្ពស់ដូចជា គ្រាប់ធញ្ញជាតិ បន្លែ ផ្លែឈើ និង​ទឹកដោះគោសម្រាប់អ្នក​រស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D)

• កាត់បន្ថយអាហារ​​បន្ថែមស្ករ ឬអាហារ​កែច្នៃបន្ថែមអាហារ​ជាតិខ្លាញ់ល្អ ដូចជា គ្រាប់សណ្តែក ឬប្រេងអូលីវ

• ផឹកទឹកស្អាតឬភេសជ្ជៈគ្មានកាឡូរី ជំនួសភេសជ្ជៈផ្អែម។

ចលនារាងកាយនិងលំហាត់ប្រាណ​សម្រាប់អ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D)

របៀបរស់នៅប្រចាំថ្ងៃមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នក T1D។ សមាគមន៍​អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែមសហរដ្ឋអាមេរិក (American Diabetes Association Professional Practice Committee, 2025) បាន​ចងក្រងនិងចេញផ្សាយ​គន្លឹះល្អៗ សម្រាប់​អ្នករស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) យក​ទៅអនុវត្តប្រចាំថ្ងៃដូចខាងក្រោម៖

• ចលនាច្រើន អារម្មណ៍ល្អ៖ ការហាត់ប្រាណ ឬចលនាឲ្យបានជាប់លាប់​រាល់​ថ្ងៃ ពិតជា​ជួយ បង្កើនថាមពល រក្សាលំនឹង​ជាតិស្ករក្នុងឈាមឲ្យមានស្ថិរភាព ក៏ដូចជា​វិជ្ជមានដល់​កត្តា​ សុខភាពទូទៅដែរ។

• អង្គុយតិច លេង​ច្រើន៖ កំណត់ពេលវេលា​មើល​ទូរស័ព្ទ ឬ​អេក្រង់​កុំព្យូទ័រ​ ច្រើន​បំផុត​ ២ ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។ ការដែល​ចំណាយពេល​អង្គុយ​កាន់តែ​តិច ​ធ្វើ​ឲ្យ​​ការ​គ្រប់គ្រងជាតិស្ករក្នុង​ឈាម​កាន់​តែ​ប្រសើរ​ ហើយ​​អារម្មណ៍ក៏ល្អទៅតាម​ហ្នឹងដែរ។

• អារម្មណ៍៖ ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​អារម្មណ៍​ស្ត្រេស ត្រូវ​ញ៉ាំ​អាហារសុខភាព និងធ្វើ​ចលនាប្រចាំថ្ងៃ។ ពិភាក្សាជាមួយអ្នកជំនាញផ្លូវចិត្ត អាចជួយឲ្យយល់ពី បញ្ហាផ្លូវ​ចិត្ត អារម្មណ៍ និងសកម្មភាព ដើម្បីធ្វឲ្យមានអារម្មណ៍ល្អ។

• ពិនិត្យការរៀបចំថ្ងៃប្រចាំ៖ ឧស្សាហ៍​ពិនិត្យឡើងវិញ​ពី​ដំណេក វេនធ្វើការ​ដែលផ្លាស់ប្ដូរជា​ប្រចាំ (ករណី​ប្ដូរវេនការងារ) ទម្លាប់​ពេលឈប់សម្រាក ឬ​ថ្ងៃចុងសប្តាហ៍ ក៏អាច ប៉ះពាល់ដល់​ជាតិស្ករ ទម្ងន់ និងសុខភាពទូទៅដែរ។

ទម្លាប់សាមញ្ញៗតែបានផលមិនគួររំលង

ច្បាស់ណាស់​ថា ពេលអ្នកជំងឺណាម្នាក់ ក្រោយ​លទ្ធផលជាក់លាក់ផ្លូវការពីគ្រូពេទ្យជំនាញ​វិនិច្ឆ័យ​និង​អះអាង​ថា គេ​មាន​​ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) នោះ ចំណុច​សំខាន់​បំផុត​គឺ​ត្រូវ​បើក​ចិត្ត​ទទួល​យក ទទួលស្គាល់​ការ​ពិត​ និង​ការ​បោះជំហ៊ាន​បន្ទាប់​ដើម្បី​តស៊ូជាមួយ​ T1D។ ប្រការ​សំខាន់​មិន​អាច​ចោល​បាន​គឺ​​ការចាប់ផ្តើម បង្កើត​ទម្លាប់រស់នៅវា​ក្នុង​នាម​ជាអ្នក​រស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) ប៉ុន្តែ​អាច​គ្រប់គ្រងវាបានដើម្បី​មាន​សុខភាពល្អដូចគេឯងធម្មតា។ ក្នុងនោះ​ការ​ទទួលទានរបប​អាហារឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវតាមការណែនាំ​ ពិត​ជា​អាចជួយឲ្យអ្នកមានបញ្ហានេះ​ អាច​រស់នៅ​បានល្អ ​សុខភាពល្អ​ និងរីករាយ​ ទោះ​កំពុងមានជំងឺក៏ដោយ។

ការរស់នៅជាមួយ T1D ដាច់​ខាត​ ទាមទារ​ឲ្យ​គ្រប់គ្នា​ត្រូវយល់ និង​ដឹង​​ច្បាស់​ពីស្ថានភាព​សុខភាព​ខ្លួន ទៅតាម​ស្ថានភាព និង​ពេលវេលា តាមរយៈ​អាការៈ​នានា។ ការ​ណែនាំ ដើម្បី​យកទៅអនុវត្ត​ពិត​ជា​អាចជួយនិង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ឬផលវិបាកនានា​បានយ៉ាងល្អ​ បើអនុវត្តបាន​ត្រឹមត្រូវ​និង​ទាន់ពេល ប៉ុន្តែ ករណី​ខ្លះ​តឹងរឹងពេក​ អាច​ត្រូវ​តាម​លក្ខខណ្ឌ​ជំងឺអ្នកជំងឺ​មួយ​ចំនួន ព្រោះ​ស្ថានភាព​ម្នាក់ៗ​មិន​ដូចគ្នាទេ។

រស់នៅ​និង​តស៊ូជាមួយ​ T1D អស់ ៤៣ឆ្នាំ Annie Lugay បាន​ផ្ដល់​ជា​ដំបូន្មានដល់​អ្នក​កំពុង​រស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) ឯទៀត​​ដូច្នេះថា៖ "ខ្ញុំ​អត់​ជឿលើគោលការណ៍ រឹត​ត្បិត​របបអាហារ​តឹងរឹងពេកទេ តែខ្ញុំ​ប្រកាន់ខ្ជាប់ការ​ប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ចមិនធ្វេសប្រហែស​ពេកទេ"។

ចុះគាត់ជំនះឧបសគ្គអស់​នេះ​ដោយ​របៀបណា?

លើកឡើងដូច្នេះ Annie បន្ថែម​គន្លឹះសម្រាប់​ជា​គំនិត​ថា៖

• ញ៉ាំឲ្យឆ្លាត​ហើយសម្របខ្លួន៖ ខ្ញុំរាប់​កាបូអ៊ីដ្រាត និង​បរិមាណ​​​​អាហារដែលបានញ៉ាំ ​និងកែតម្រូវ បរិមាណអាំងស៊ុយលីន តាមតម្រូវការ។ បើខ្ញុំញុំាច្រើន ខ្ញុំដឹង​ខ្លួន​ថា​ត្រូវ​មានចលនារាងកាយ​ច្រើនជាងទៅតាមហ្នឹងដែរ។ ខ្ញុំសប្បាយចិត្តដែល​ញ៉ាំ​អាហារចូលចិត្ត​បាន​ច្រើន ប៉ុន្តែខ្ញុំ​អត់ញ៉ាំតាមចិត្ត​ឃ្លាន​ទេ ខ្ញុំ​ប្រាកដ​ចិត្ត​ថា​របស់​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ញ៉ាំ គឺសុវត្ថិភាព តែខ្ញុំដឹង​ថា​ញ៉ាំក្នុងកម្រិតណា ហើយ​គួរធ្វើអី​បន្តក្រោយញ៉ាំ។ ​ពិសេសពេលយប់ ខ្ញុំកំណត់កម្រិត​បរិមាណ​កាបូអ៊ីដ្រាត​​ ត្រឹមតែ 15–30 ក្រាម ទេ។

• ធ្វើ​ចលនារាងកាយ​ឲ្យច្រើន​ ទោះតិចតួចក៏ដោយ៖ ការអង្គុយយូរពេកអាចធ្វើឲ្យជាតិស្ករក្នុងឈាមឡើងខ្ពស់។ ដូច្នេះ ខ្ញុំធ្វើ​លំហាត់ប្រាណ​ដោយ​ដើរ​លឿនៗ និង​កំណត់ម៉ោងរោទិ៍ ដើម្បី​សម្រាក​វិញឲ្យបាន ៥នាទី។ ខ្ញុំទម្លាប់​ធ្វើបែបនេះ ៣ ដងក្នុងមួយសប្ដាហ៍ ហើយ​លំហាត់ប្រាណ​សាមញ្ញាៗខ្ញុំ​គឺ​​ធ្វើចលនាស្រាលៗ ឬកំហិត​ថា​ដើរឲ្យបាន ៥ពាន់​​ ជំហានក្នុងមួយថ្ងៃ។

• ព្យាយាម​កុំប៉ះពាល់ម៉ោងពេល​គេង៖ ការគេង​ស្កប់ស្កល់ ឲ្យបាន​គ្រប់គ្រាន់​ពិតជាមានសារៈសំខាន់​ណាស់​សម្រាប់​អ្នក T1D ដើម្បី​គ្រប់គ្រងជំងឺទឹកនោមផ្អែម​ឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ជាក់ស្ដែង​ខ្ញុំចូលគេងចន្លោះ​ម៉ោង ៩-១០ យប់ ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​គេង​ឲ្យ​បាន ៦–៧ ម៉ោង។ ​ត្រូវចាំ​ថា ​បើ​គេងល្អនោះ​​ ជាតិស្ករក្នុងឈាមក៏​ប្រសើរឡើងទៅតាមនោះដែរ។ ខ្ញុំចាត់ទុកពេលវេលា​គេង​របស់​ខ្ញុំ​ ​ជាចំណែកដ៏​សំខាន់​​នៃផែនការថែទាំសុខភាពរបស់​ខ្ញុំ មិនមានអី​ជំនួស​បាន​ឡើយ។

ទទួលយកប៉ុន្តែដឹងវិធីយកឈ្នះ

ការរស់នៅជាមួយ T1D មិនងាយឡើយ តែ​មិនអីទេ។ អ៊ីចឹងព្រមទទួល​យក​តែ​​​មិនធ្វើ​ចិត្ត​ឲ្យ​ស្មុគស្មាញឬ​ពិបាកពេកឡើយ។ ទោះជាមាន​ផលរំខាន​ខ្លះ ធ្វើ​មិនល្អ​ឥតខ្ចោះ​ក៏ដោយ ក៏​មិនចាំបាច់​ស្ត្រេស តានតឹងពេកដែរ។

ងាកមក​ស្ដាប់​ការចែករំលែក​របស់​អ្នក​រស់នៅជាមួយទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) ​ ​Ron Aves ​រស់ជាមួយ T1D អស់ ៩ ឆ្នាំ ចែករំលែកបន្ថែម​ថា៖"មេរៀនជីវិត ​៩ ឆ្នាំមកនេះបង្រៀនខ្ញុំថា មិនថា​ខ្ញុំខំតាំងចិត្តនិងយកចិត្តទុកដាក់​ខ្លាំង​ចំពោះគ្រប់មូលហេតុ​ទាំងអស់​ដែល​បង្កឲ្យជាតិ​ស្ករ​ក្នុង​ឈាម​ខ្ញុំឡើងចុះ នៅ​តែ​មាន​ពេល​ខ្ញុំ​ភ្លាត់​ ធ្លោយ​ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ករ​ឡើង​ចុះ ទាល់តែបាន ហើយពេលខ្លះ ខ្ញុំអត់ចាប់អារម្មណ៍ ឬ​អត់ទាំងដឹង​ថា​មូលហេតុអីបាន​វាឡើង​ឬចុះផង។ និយាយបែបនេះ​ ប្រហែលជា​អ្នក​កំពុងអាននេះ អត់​ទាន់ជឿខ្ញុំទេ តែមិនអីទេ ព្រោះ​ពេល​កើត​ឡើងក្រោយការធ្វេសប្រហែសហើយ យើង​ក៏នៅតែអាចកែខៃស្ថានការណ៍​ធ្វើ​ឲ្យ​ជាតិស្ករយើង​ប្រែមកធម្មតាវិញបាន។

មានចំណុចជាច្រើនទៀតដែល​អាច​ជួយយើងឲ្យសម្រេចការផ្លាស់ប្ដូរវិជ្ជមានធំៗដូចជា៖

• កត់ត្រាទម្លាប់របស់ខ្ញុំ៖ មិនថា​ខ្ញុំ​ខំចាក់​អាំងស៊ុយលីនច្រើន​ប៉ុណ្ណានោះទេ អាហារដែលបានបរិភោគ និងជាតិស្ករបន្ទាប់ពីអាហារជារឿង​សំខាន់​ដែល​ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់កំណត់ចំណាំ។ សូមបើកចិត្តចាប់​ផ្ដើម​កត់​ត្រា ចំណាំ​ខ្លួនឯង​បណ្ដើរៗ ព្រោះ​ក្រោយ​ចាក់​ថ្នាំ និង​ញ៉ាំអាហារ អ្នក​អាច​ញ៉ាំអីផ្សេងទៀត ឬ​ធ្វើ​សកម្មភាពអីផ្សេងទៀតដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​ប្រែប្រួល​កម្រិត​ជាតិ​ស្ករ​ក្នុង​ឈាម។ គួរ​ចាប់​ផ្ដើម​កត់​ត្រា​ទម្លាប់​អស់នោះបណ្ដើរៗពី​ឥឡូវទៅ។

• លំហាត់ប្រាណទៀងទាត់៖ មិនថា​ដើរ​ រត់​ ឬលើកទំងន់​ទេ សកម្មភាព​ណា​ដែល​គិត​ថាអ្នកចូលចិត្ត ឬ​គិត​ថា​ងាយស្រួលសម្រាប់ខ្លួនឯង គួរ​បង្កើត​ទម្លាប់​ហាត់ប្រាណ​ឲ្យ​បាន​ទៀងទាត់​កុំខាន។ ចាប់​ផ្ដើម​បណ្ដើរៗជា​រឿង​ល្អ។

• ទំនាក់ទំនងនិងសហគមន៍៖ បើ​មាន​ដៃគូរ​ដែល​អាច​​ពិភាក្សាគ្នាបាន​ពីការលំបាកនានា ឲ្យ​បាន​ធូរចិត្ត ឬ​ជាជំនួយផ្លូវចិត្ត​ជារឿងគួរតែ​មាន។ កុំទម្លាប់​ផ្ដាច់​ខ្លួន​នៅតែឯង ព្រោះ​ទោះជា​ខំរែកពុនតែឯង ក៏​មិន​ឈ្នះ​រង្វាន់​ឈ្នះពាន ឬមេដាយ​អីដែរ។

  ចំណុច​គួរដឹង ពិចារណា​និង​ទទួលស្គាល់​គឺ ត្បិតតែយើង​កើត​មក​មាន​ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ (T1D) ក៏ពិត​មែន ត្រូវរស់នៅ​ដោយ​មាន​វា​នៅជាមួយ​ក៏​ពិត​មែន ក៏​ប៉ុន្តែ​មិនមែន​យើង​ត្រូវ​រស់នៅ និង​លះបង់អ្វីៗគ្រប់​យ៉ាង​ដើម្បី​តែ​បញ្ហាទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ ហ្នឹង​ពេញ​មួយ​ជីវិត​ឯណា។ ស្ដាប់​ទៅស្រដៀងគ្នា តែ​សុំអាន​ហើយពិចារណាម្ដងទៀត។

ទោះបីមានការលំបាកបែបណា​ក៏ដោយ...

យើង​ខ្លួនឯង​ត្រូវតែញ៉ាំអាហារ​សុខភាព​ដើម្បី​មានអារម្មណ៍ល្អនិងស្មារតីរឹងមាំយើង​ខ្លួនឯងត្រូវ​ខំហាត់ប្រាណ ឬ​ធ្វើ​ចលនារាងកាយ​ដើម្បី​រាងកាយ​កាន់តែ​មាំទាំ។

យើងមិនត្រឹមតែរស់រាន ដើម្បី​តែ​បាន​ដង្ហើម​ដក​ទទេៗនោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​យើង​រស់នៅ​ដោយ​សប្បាយ​រីករាយ​ តស៊ូ ​និង​មិន​ធ្លាក់ខ្លួន ឬ​បណ្ដោយ​ខ្លួន​ជាទាសករ​ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ ​ឡើយ ព្រោះ​ច្បាស់ណាស់​ថាយើង​ជាអ្នកគ្រប់គ្រង​វា​បាន ១០០%។ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា យើង​ជាម្ចាស់ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងវា​បានមែន មិនមែន​វា​ជាអ្នកគ្រប់គ្រង​យើងទេ។

ខ្ញុំជឿជាក់​១០០% ថា​អ្នកក៏អាចធ្វើបានដូចគ្នា ស៊ូៗកុំចុះចាញ់ :)