Hạ đường huyết ban đêm: Cách xử trí kịp thời và dấu hiệu cảnh báo sớm

Hạ đường huyết ban đêm là gì? Vì sao dễ bị bỏ qua nhưng lại rất nguy hiểm?

Hạ đường huyết ban đêm là tình trạng glucose máu giảm xuống dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) xảy ra trong thời gian ngủ, thường từ nửa đêm đến sáng sớm. Đây là một trong những biến chứng thường gặp ở người bệnh đái tháo đường, đặc biệt ở những người đang điều trị bằng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết.

Điều đáng lo ngại là khi đang ngủ, người bệnh khó nhận biết các dấu hiệu cảnh báo và không thể tự xử trí như ban ngày. Vì vậy, hạ đường huyết ban đêm có thể diễn ra âm thầm trong nhiều giờ mà không được phát hiện kịp thời.

Vì sao hạ đường huyết ban đêm lại nguy hiểm?

Khi còn thức, cơ thể thường phát ra những tín hiệu cảnh báo như đói cồn cào, run tay, vã mồ hôi, hồi hộp hoặc đánh trống ngực. Tuy nhiên, trong lúc ngủ, các dấu hiệu này có thể không đủ mạnh để đánh thức người bệnh.

Nếu đường huyết giảm sâu và kéo dài, người bệnh có thể gặp các biến chứng nghiêm trọng như:

• Rối loạn nhịp tim

• Co giật

• Hôn mê do hạ đường huyết

• Chấn thương do té ngã sau khi thức dậy

• Hiếm gặp hơn là tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời

Chính vì diễn tiến âm thầm nên hạ đường huyết ban đêm cần được nhận biết sớm và phòng ngừa đúng cách.

Ai có nguy cơ cao bị hạ đường huyết ban đêm?

Một số đối tượng có nguy cơ cao hơn gồm:

• Người đang sử dụng insulin

• Người dùng thuốc nhóm sulfonylurea như gliclazide hoặc glimepiride

• Người cao tuổi

• Người suy thận hoặc suy gan

• Người có tiền sử hạ đường huyết nhiều lần

• Người không còn cảm nhận rõ các triệu chứng hạ đường huyết

• Người vận động gắng sức vào buổi chiều hoặc buổi tối

• Người uống rượu bia, đặc biệt khi chưa ăn đủ bữa

Những đối tượng này cần theo dõi đường huyết chặt chẽ hơn để hạn chế nguy cơ tụt đường huyết trong lúc ngủ.

Những dấu hiệu giúp phát hiện hạ đường huyết ban đêm

Dấu hiệu người thân có thể nhận thấy khi người bệnh đang ngủ

Trong nhiều trường hợp, người thân là người đầu tiên phát hiện các biểu hiện bất thường như:

• Ra mồ hôi nhiều bất thường, ướt áo hoặc ga giường

• Thở nhanh hoặc tim đập nhanh

• Ngủ không yên, thường xuyên giật mình

• Nói mớ, la hét hoặc gặp ác mộng

• Cử động tay chân nhiều hơn bình thường

Những biểu hiện này đôi khi bị nhầm với ngủ mơ hoặc căng thẳng tâm lý nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo hạ đường huyết ban đêm.

Dấu hiệu người bệnh thường cảm nhận vào sáng hôm sau

Nhiều người chỉ phát hiện tình trạng hạ đường huyết khi thức dậy với các triệu chứng:

• Đau đầu vào buổi sáng

• Mệt mỏi, uể oải dù ngủ đủ giấc

• Khó tập trung

• Cáu gắt hoặc thay đổi tâm trạng

• Chóng mặt hoặc choáng váng

• Hồi hộp, đánh trống ngực

• Đường huyết buổi sáng tăng cao bất thường sau một đợt hạ đường huyết trong đêm

Nếu các triệu chứng này xuất hiện lặp đi lặp lại, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh điều trị phù hợp.

Cách xử trí hạ đường huyết ban đêm đúng cách

Trường hợp người bệnh còn tỉnh táo

Khi nghi ngờ bị hạ đường huyết, người bệnh nên xử trí theo nguyên tắc 15–15:

• Nạp khoảng 15 g carbohydrate hấp thu nhanh như nước đường, nước ngọt có đường, nước trái cây hoặc viên glucose.

• Chờ 15 phút rồi kiểm tra lại đường huyết.

• Nếu đường huyết vẫn dưới 70 mg/dL hoặc triệu chứng chưa cải thiện, tiếp tục bổ sung thêm 15 g carbohydrate hấp thu nhanh.

Sau khi đường huyết trở về bình thường, người bệnh nên ăn nhẹ nếu còn cách bữa ăn chính hoặc giờ ngủ nhiều giờ nhằm hạn chế tái hạ đường huyết.

Trường hợp người bệnh bất tỉnh

Khi người bệnh bất tỉnh hoặc không thể nuốt an toàn:

• Tuyệt đối không cố cho ăn, uống hoặc đổ nước vào miệng.

• Nếu có sẵn thuốc glucagon và đã được hướng dẫn sử dụng, người chăm sóc có thể dùng theo chỉ định.

• Gọi cấp cứu hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Việc xử trí sai có thể làm tăng nguy cơ sặc, suy hô hấp và đe dọa tính mạng người bệnh.

Cách phòng ngừa hạ đường huyết ban đêm đơn giản nhưng hiệu quả

Kiểm tra đường huyết trước khi đi ngủ

Đây là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ hạ đường huyết ban đêm.

Việc kiểm tra đường huyết trước khi ngủ đặc biệt cần thiết khi:

• Vừa tăng liều insulin hoặc thuốc hạ đường huyết

• Có vận động nhiều trong ngày

• Ăn tối ít hơn bình thường

• Uống rượu bia

Đối với nhiều người bệnh đái tháo đường, đường huyết trước khi ngủ thường được khuyến nghị duy trì khoảng 100–140 mg/dL (5,6–7,8 mmol/L), tuy nhiên mục tiêu cụ thể cần được cá thể hóa theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Ăn nhẹ trước khi ngủ

Trong một số trường hợp có nguy cơ cao, bữa ăn nhẹ trước khi ngủ có thể giúp duy trì đường huyết ổn định suốt đêm.

Một số lựa chọn phù hợp gồm:

• Bánh mì nguyên cám kèm bơ đậu phộng

• Yến mạch với sữa không đường

• Sữa chua không đường kết hợp các loại hạt

Các thực phẩm này cung cấp carbohydrate hấp thu chậm kết hợp với protein, giúp hạn chế nguy cơ tụt đường huyết trong đêm.

Sử dụng thiết bị theo dõi đường huyết liên tục (CGM)

Đối với những người thường xuyên bị hạ đường huyết hoặc đang điều trị bằng insulin, thiết bị theo dõi đường huyết liên tục (Continuous Glucose Monitoring – CGM) có thể giúp phát hiện sớm các đợt hạ đường huyết trong lúc ngủ.

Nhiều thiết bị hiện nay có chức năng cảnh báo khi đường huyết giảm xuống mức nguy hiểm, giúp người bệnh hoặc người thân có thể xử trí kịp thời.

Thông điệp dành cho người bệnh

Hạ đường huyết ban đêm không chỉ khiến người bệnh mệt mỏi vào sáng hôm sau mà còn có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử trí đúng cách. Việc theo dõi đường huyết thường xuyên, tuân thủ điều trị, duy trì chế độ ăn uống hợp lý và nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ xảy ra tình trạng này. Nếu nghi ngờ thường xuyên bị hạ đường huyết vào ban đêm, người bệnh không nên tự ý giảm hoặc ngưng thuốc điều trị mà cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguyên nhân và điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

·  American Diabetes Association. Glycemic Targets: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1):S97–S110.

·  American Diabetes Association. Diabetes Technology: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1):S126–S147.

·  International Hypoglycaemia Study Group. Glucose Concentrations of Less Than 3.0 mmol/L (54 mg/dL) Should Be Reported in Clinical Trials. Diabetes Care. 2017;40(1):155–157.